De val van president Bashar al-Assad heeft de Europese discussie over terugkeer van Syrische vluchtelingen in een stroomversnelling gebracht. Duitsland en Oostenrijk hebben maandag besloten alle Syrische asielverzoeken te bevriezen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Ook landen rondom Syrië hopen snel miljoenen Syriërs te kunnen repatriëren. Turkije, dat 3,6 miljoen Syriërs heeft opgevangen, zei maandag dat het werk wil maken van een terugkeerprogramma voor de vluchtelingen. Verreweg de meeste van de bijna 7 miljoen Syrische vluchtelingen zitten in buurlanden Turkije, Libanon, Jordanië, Irak en Egypte.
De Europese Unie heeft volgens de vluchtelingenorganisatie UNHCR zo’n 1,3 miljoen Syriërs opgevangen. Ook in Europa wordt nagedacht over terugkeer van die aanzienlijke groep. Dat moet op basis van vrijwilligheid gebeuren, want Syriërs hebben vrijwel allemaal asiel gekregen. Ze kunnen niet worden gedwongen.
De onduidelijke situatie in Syrië, en de afwezigheid van een regeringsleger, is door Israël meteen gebruikt om het Syrische deel van de berg Hermon op de Golan-hoogte ‘tijdelijk’te bezetten. Volgens premier Benjamin Netanyahu heeft het Israëlische leger dat gedaan om te voorkomen dat ‘vijandige krachten’ zich na vertrek van het Syrische leger aan de grens van Israël zouden opstellen.
Ook voerden Israëlische vliegtuigen bombardementen uit op Damascus. Volgens de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Saar, had Israël het gemunt op ‘strategische wapensystemen’ zoals chemische wapens en langeafstandsraketten. Het wilde voorkomen dat deze wapens ‘in handen van extremisten zouden vallen’. Ook een Syrische luchtmachtbasis in het zuiden van het land werd gebombardeerd.
De Israëlische minister van Defensie, Israel Katz, liet maandag weten dat Israël zou doorgaan met het bombarderen van de ‘zware strategische wapens’ van Syrië om te voorkomen dat die in ‘verkeerde handen’ zouden vallen. Het zou een klein deel van Syrië bezetten als bescherming tegen dreigingen uit Syrië.
Europa is intussen vooral bezig met de vluchtelingen. In de EU wordt al maanden gediscussieerd over versnelde terugkeer van met name Syriërs. Die zouden naar ‘bepaalde gebieden’ in het land moeten kunnen gaan, vindt onder meer de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Dat zou wel geregeld moeten worden met de regering-Assad. Italië had met dat doel zelfs diplomatieke betrekkingen met Damascus aangeknoopt.
De EU had alle betrekkingen met Assad in 2011, bij het begin van de burgeroorlog, unaniem verbroken, maar de druk om de vluchtelingenstroom hoe dan ook te beperken werd steeds groter, mede door verkiezingswinsten van populistische en rechtse partijen.
De nu afgezette Franse premier Barnier opperde openlijk dat migratie moest worden afgeremd, en zelfs de sociaaldemocratische Duitse bondskanselier Olaf Scholz sloot de Duitse grenzen nadat een immigrant een aanslag met een mes had gepleegd.
In die omstandigheden leek zelfs praten met de gehate Assad weer mogelijk. In juli van dit jaar drongen acht Europese landen, waaronder Italië en Oostenrijk, er bij EU-minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell op aan de Europese politiek ten aanzien van Syrië te herzien.
De val van het bewind Assad heeft nu de angel uit deze discussie gehaald. Hoewel de situatie in Damascus nog verre van duidelijk is, lijken meer landen nu bereid het voorbeeld van Italië te volgen. De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, liet maandag weten dat zijn land weer een diplomatieke afgezant naar Damascus wil afvaardigen.
Het Verenigd Koninkrijk lijkt om te beginnen bereid te zijn de ‘terroristenstatus’ van het opstandelingenleger HTS te ‘heroverwegen’. Dit heeft de Britse minister van Internationale Betrekkingen, Pat McFadden gezegd. Door dat stempel weg te nemen maken ook de Britten de weg vrij voor hervatting van de diplomatieke betrekkingen. In 2017 bepaalde het dat ‘HTS’ niets anders was dan een andere naam voor Al Qaida. Strijders van HTS moesten als terroristen worden bestempeld.
Ook Assad zelf had halfslachtige pogingen gedaan de Syriërs over te halen om terug te keren. Behalve de zeven miljoen Syriërs die naar het buitenland waren gevlucht, waren er bijna net zo veel mensen ontheemd in eigen land. Dat was was ondraaglijk veel voor een land met een bevolking van zo’n 24 miljoen inwoners.
Om het imago van het land op te poetsen betaalde het regime zelfs Syrische en westerse influencers. Die moesten het toerisme weer tot leven wekken. Dat lag sinds het begin van de burgeroorlog in 2011 volledig stil. Weinig gevluchte Syriërs durfden echter terug te keren naar een land dat bekendstond om verdwijningen, martelingen en langdurige opsluiting van de critici van Assad.
De snel veranderende situatie in Damascus heeft Europese landen hoop gegeven dat in ieder geval een deel van de Syrische vluchtelingen nu snel vrijwillig zal terugkeren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant