Ongemak en verzet horen bij de anticonceptiepil vanaf de introductie. Al in de jaren zeventig daalde het pilgebruik.
‘In de praktijk merk ik steeds vaker dat vrouwen hun lichaam als te kostbaar beschouwen om bloot te stellen aan pillen en spiralen’, zegt huisarts E. K. Vogelberg in 1984. Ze spreekt haar zorgen uit op het Utrechtse congres ‘Emancipatie, relatie, anticonceptie: een spanningsveld’. De Nederlandse pilfabrikant Organon heeft even daarvoor onderzoeksresultaten gepresenteerd waaruit blijkt dat een op de drie vrouwen geen anticonceptie gebruikt, terwijl het merendeel van hen wel zwanger zou kunnen worden.
Aan het einde van de jaren zeventig zag Nederland voor het eerst een afname in pilgebruik. Het wondermiddel dat een einde had gemaakt aan de angst om zwanger te worden, kampte met een populariteitsprobleem. In 1975 zat volgens het Nederlands Instituut voor Seksuologisch Onderzoek 35,6 procent van de vrouwen tussen de 15 en 50 jaar aan de pil, in 1980 was dat nog maar 27 procent. Tegelijkertijd nam het aantal abortussen toe. ‘Minder pilgebruik, stijging abortusverzoeken’, kopte de krant De Waarheid in 1981.
Veertig jaar later hebben artsen dezelfde zorgen. ‘Het aantal abortussen stijgt snel. Het gebruik van natuurlijke anticonceptie ook’, kopt de Volkskrant op 3 december 2024. Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat steeds meer vrouwen van vertrouwde anticonceptiemethoden afstappen. Zo is het pilgebruik onder seksueel ervaren vrouwen tussen de 18 en 49 jaar de afgelopen jaren gedaald van 30 naar 22 procent. Het gaat vooral om vrouwen van boven de 24 jaar die geen hormonen meer willen slikken, meer in contact willen komen met hun eigen lichaam of last hebben van bijwerkingen. Artsen en experts spreken over een ‘modeverschijnsel’, aangewakkerd door influencers op sociale media.
Maar kritiek op de pil is zo oud als de pil zelf. Al in 1969, vijf jaar nadat de pil in Nederland op doktersrecept verkrijgbaar werd, deelden vrouwen hun negatieve ervaringen in het evangelische vrouwentijdschrift Eva. Op dat moment wezen onderzoeken erop dat ongeveer één op de drie vrouwen de pil ‘minder goed verdraagt’.
De meest genoemde bijwerkingen waren gewichtstoename, hoofdpijn en vooral een verminderd libido. ‘Het grootste bezwaar van de pil was voor mij het teruglopen van de geslachtsdrift. Nog hooguit eenmaal per maand had ik er behoefte aan, vroeger twee keer per week.’ Een andere vrouw schreef: ‘Hoewel de dokter zei dat ik wat aan zou kunnen komen en misschien misselijk zou worden van de pil, heb ik daar niets van gemerkt. Nee, bij mij was het zo dat mijn man seksueel niets meer aan mij had.’
De kritiek had weinig effect op de populariteit van de pil, tot halverwege de jaren zeventig. In de media verschenen steeds vaker berichten over onderzoeken die wezen op connecties met hart- en vaatziekten, kanker en zelfs versnelde ouderdom – die later overigens grotendeels zijn weerlegd.
Toch lijkt dat niet de belangrijkste verklaring voor de afnemende populariteit. Het aantal jonge vrouwen dat aan de pil begon nam namelijk niet af. Het waren vooral vrouwen van boven de 30 die besloten om na een aantal jaar met de pil te stoppen.
Op een discussiedag over anticonceptie in Amsterdam in 1981 lieten vrouwen duidelijk weten ontevreden te zijn over de bestaande middelen om zwangerschap te voorkomen. Ook vrouwen die geen last van bijwerkingen hadden, maakten zich zorgen over het feit dat ze nu al jarenlang ‘al die hormonen’ slikten. Dat lag niet aan de verhalen over hart- en vaatziekten. ‘Die verhalen zijn er ook over roken en iedereen paft vrolijk door’, aldus een aanwezige arts. De vrouwen ervoeren vooral een psychologische barrière om elke dag een pil te slikken. Ook hadden ze vragen over de integriteit van de farmaceutische industrie, waar winst belangrijker leek te zijn dan gezondheid.
De pil zou nog een flinke opleving doormaken, met 1996 als piek, toen volgens het CBS 45 procent van alle Nederlandse vrouwen aan de pil zat. Maar oplossingen voor de kritiek kwamen er niet en sinds de eeuwwisseling neemt de populariteit van de pil jaar na jaar weer af. Zolang vrouwen voor anticonceptie aangewezen blijven op hormonen, zal de geschiedenis zich herhalen.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant