Bij de Libanees-Syrische grens staan de auto’s zondag rijen dik. Duizenden ballingen keren euforisch terug naar hun vaderland. Er is ook verkeer in omgekeerde richting. Waar de een de geboorteweeën ziet van een nieuw Syrië, ziet de ander chaos en onzekerheid.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Beiroet.
Ze hangen uit de raampjes van auto’s of dansen dwars door de file – twee vredesvingers in de lucht. Jongeren scheuren voorbij op scooters, toeterend en zwaaiend met vlaggen. Welkom op een volksfeest op z’n Syrisch. Een tiener is bovenop een rijdend Renault-bestelbusje geklauterd, zodat iedereen kan zien hoe blij hij is.
Er is nog geen halve dag voorbij sinds de bekendmaking, zondag in de vroege uren, van het vertrek van dictator Bashar al-Assad. Maar hier, nabij de Libanese grensovergang Masnaa, staan de auto’s ’s middags al rijen dik. Honderden, zo niet duizenden Syrische gezinnen hebben op stel en sprong besloten terug te keren naar hun dorpen of steden, vaak zonder te weten wat ze precies zullen aantreffen. Wat is er over van hun huis? Hoe is hun wijk eraan toe?
Dat ze eerst in een file belanden, nemen ze glimlachend voor lief. Om hen heen wordt met vlaggen gezwaaid. Logisch, zou je denken, maar dit is niet zomaar een vlag. Het groen-wit-zwart (rode sterren in het midden) is sinds 2011 de vlag van de opstand, en staat mijlenver van de officiële vlag die het Assad-bewind hanteerde.
Maar hoe kom je aan zo’n vlag? Het land waar hij naar verwijst, een vrij Syrië, viel tot dit weekend niet op een kaart aan te wijzen. In Libanon ligt zo’n vlag niet in de schappen, en dus zijn jongeren in de weer geweest met de Palestijnse driekleur – een slimmigheidje. Die heeft dezelfde kleuren, en als je de rode driehoek eraf knipt en je de sterretjes er zelf op schildert, ziet niemand het verschil.
Even verderop, bij de grensovergang, zit de 42-jarige Hind (‘geen achternaam’) te wachten tot ze kan oversteken. Haar auto zit zo propvol met kinderen en kleinkinderen dat haar echtgenoot er niet meer bij kon. Schouderophalend: ‘Die komt later.’
De euforie over de voorbije 48 uur is van haar gezicht te lezen, al valt het niet mee om de juiste woorden te vinden. ‘Heel eerlijk, ik kan nog steeds niet geloven dat hij (Assad, red.) weg is.’
Hetzelfde ongeloof staat in de ogen van Maher Mohammed Awad (32) die zijn peuter op de arm draagt. Door alle opwinding heeft hij nauwelijks geslapen. In 2014 heeft hij zijn land voor het laatst gezien, en nu gaat hij terug naar Zabadani, een grensstad ten westen van Damascus. ‘We zullen eindelijk in vrede leven’, zegt hij tevreden.
Je zou ze bijna over het hoofd zien, maar er is ook een stroom van Syriërs in tegenovergestelde richting. De val van Assad is voor hen juist een reden het land te ontvluchten. Waarom? ‘Omdat het daar chaos is’, moppert Lilian Alhamad (28), een vrouw die behalve de Syrische ook de Amerikaanse nationaliteit heeft. Ze was op familiebezoek, maar dat is flink tegengevallen. ‘Je ziet jongens van 16 met kalasjnikovs zwaaien. Ik begrijp nog steeds niet hoe dit heeft kunnen gebeuren.’
Zaterdagavond, ruimschoots vóór de definitieve val van Assad, meldden Syrische gezinnen zich al in de hotels van de Libanese hoofdstad Beiroet. Vermoedelijk overheerst bij hen angst. Wat als er oude rekeningen worden vereffend?
Met name in de middenklasse (of wat daarvan over is) zijn er veel families die hun fortuin hebben verdiend onder de vleugels van de Assad-clan. Abu Mohammad al-Jolani, de leider van rebellenbeweging HTS, heeft iedereen op het hart gedrukt geen wraak te nemen, maar wie zegt dat mensen zich daaraan zullen houden?
‘Als dit een echte revolutie is, merken we het vanzelf’, zegt Ahmad Said (37) zuinigjes, een peuk tussen zijn vingers. Met zijn gezin en schoonfamilie komt hij naar Libanon. ‘Voor hoelang? Geen idee.’
Tot twee maanden geleden diende hij als soldaat in Assads leger. Gevraagd naar de reden van zijn vertrek, heeft ook hij het over fawda – Arabisch voor chaos. Over de gevallen president houdt hij zich op de vlakte.
Wat de één afschrikt (onzekerheid, chaos), ziet de ander als de geboorteweeën van een nieuw Syrië. Tot die laatste groep behoort de 24-jarige Ahmad Ali die bijna een decennium in ballingschap heeft geleefd. Hij deed mee aan anti-Assad-demonstraties, werd opgepakt, gemarteld (‘Kijk maar op m’n wang, ze hebben me met brandende staven bewerkt’) en wist uiteindelijk te vluchten.
Ali is een weeskind. Iedereen is dood: zijn vader, zijn moeder, zijn broers. Hun huis lag vlakbij een Russische vliegbasis, nabij de Middellandse Zee, en werd gebombardeerd. ‘Een ongeluk, zeiden ze.’ Van het huis is niks meer over. Zijn zus stierf in een van Assads vele martelkamers.
En nu? Ali weet precies wat hij als eerste gaat doen, zodra hij aankomt. ‘De graven van mijn ouders en broers zoeken. Die heb ik nog nooit gezien. Ik weet niet eens waar ze precies liggen.’ Daarna kan hij voor het eerst weer slapen in zijn eigen wijk in de kuststad Latakia, huis of geen huis. ‘Desnoods ga ik op de grond liggen.’
Hij neemt afscheid, en loopt met grote passen richting de grens. Let wel: niet de officiële grensovergang, want de Libanese autoriteiten weten niks van zijn aanwezigheid. Hij is ooit het land in gesmokkeld, en laat zich er nu – net als tientallen anderen – weer uit smokkelen. Buiten het zicht van de grenswachten overhandigt hij de smokkelaar een stapeltje bankbiljetten. Dan kan hij gaan, op een drafje de heuvels in, richting het graf van zijn ouders.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant