De Russische invasie in Oekraïne is een van de grootste voorbeelden van gendergerelateerd geweld in hedendaags Europa. Maar we zien dat niet zo, omdat we denken dat gender alleen over vrouwen gaat.
In Oekraïne moeten mannen niet alleen schuilen voor Russische raketten, maar ook voor hun eigen overheid. De uitgeputte mannen aan het front zijn het beu dat andere mannen de dienstplicht ontduiken door te frauderen. De overheid reageert door corrupte rekruteringsofficieren en artsen aan te pakken, maar ook door dienstweigeraars en deserteurs actief op te sporen. Speciaal hiervoor opgerichte teams trekken naar cafés en concerten, blokkeren de uitgang en controleren ieders identiteit. Sommige mannen durven nauwelijks nog de straat op, uit vrees opgepakt te worden.
Dat steekpenningen en fraude mede bepalen wie naar het front moet, is natuurlijk onrechtvaardig. Maar door alleen daarop te focussen, verdwijnt een grotere ongelijkheid uit het zicht: de Oekraïense en Russische staat legt alleen maar beslag op de levens en lichamen van mannen. Zijn mannen dan geen baas over hun eigen lichaam?
Over dit artikel
Wouter van Hooydonk is filosoof en promovendus aan de Universiteit Antwerpen
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De strijd voor vrouwenemancipatie heeft de afgelopen decennia grote vorderingen gemaakt. We gaan op zoek naar sociale mechanismen die vrouwen, uitgesproken of subtiel, structureel benadelen vanwege hun vrouw-zijn. Maar de feministische revolutie is maar halverwege, stelt de Britse journaliste Ruth Whippman in haar recent verschenen boek BoyMom. Want dit genderperspectief moeten we nog ontwikkelen als het over jongens en mannen gaat. De strijd om ook mannen te bevrijden van het patriarchaat, staat nog in de kinderschoenen. Dat zien we bij uitstek in de publieke opinie rond oorlog.
De afgelopen jaren sneuvelden honderdduizenden mannen aan het Oekraïens-Russische front, en dat zal de komende tijd nog blijven gebeuren. Mannen belanden aan het front omdat ze in een patriarchale samenleving leven, waar de verantwoordelijkheid om te vechten en te sterven voor het vaderland grotendeels bij mannen ligt. Ze werden, vooral aan de Russische maar dus ook aan Oekraïense kant, misleid en gedwongen, of werden van jongs af aan geïndoctrineerd met het idee dat mannen beschermers en vechters moeten zijn. Mannen sterven er, kortom, omdat ze mannen zijn. De Russische invasie in Oekraïne is een van de grootste voorbeelden van gendergerelateerd geweld in hedendaags Europa. Maar we zien dat niet zo, omdat we denken dat gender alleen over vrouwen gaat.
Vrouwen kunnen net zo gewelddadig zijn als mannen, maar ook in West-Europa wordt geweld gezien als een mannentaak. Dat idee is zo vanzelfsprekend dat het in Vlaanderen onlangs voorpaginanieuws was toen men erachter kwam dat er ook meisjes in drugsbendes zitten. Dat hoofdzakelijk jongens en mannen zowel dader als slachtoffer zijn van drugsgeweld, heeft alles te maken met normen over mannelijk gedrag en de rol die ze in onze samenleving toebedeeld krijgen. Het is geen natuurwet, het is genderongelijkheid. En als gevolg worden jongens meegezogen in een spiraal van drugsgeweld, ondergaan en plegen ze gruwelijke feiten, waar ze vervolgens mee moeten leven.
Mannen zijn mensen. Dat zou vanzelfsprekend moeten zijn. Maar in de berichtgeving over de oorlog zijn gesneuvelde mannen in veel gevallen niets meer dan cijfers. ‘vele vrouwen dat deden, strijden aan de Oekraïense frontlinies ook vrouwelijke soldaten. Als resultaat van precies deze starre narratieven over gender en oorlogsvoering, worstelen ze daar niet alleen met de vijand, maar ook met interne discriminatie en materiaal dat niet op hen is aangepast. Het aloude adagium dat vrouwen minder sterk zijn dan mannen en vooral beschermd moeten worden, is dan ook neerbuigend en steekt schril af tegen de teneur dat mannen valsspelen als ze niet willen sterven en doden voor het vaderland. Alsof er nog steeds een-op-een gevechten worden gevoerd waarbij de fysiek sterkste wint, alsof vrouwen zichzelf niet kunnen beschermen en mannen geen bescherming verdienen.
Starre, patriarchale ideeën over gender en oorlogsvoering hebben ook buiten de frontlinies schrijnende gevolgen. Een daarvan is dat seksueel geweld tegen mannen in conflictgebieden onderbelicht blijft. Verkrachting wordt net zo goed ingezet als oorlogswapen tegen mannen. Maar omdat het in statistieken bij mannen soms als ‘foltering’ gecategoriseerd wordt, of niet past bij dominante narratieven over seksueel geweld, blijft dit onder de radar. Een gevolg van die blinde vlek in onderzoek en beleid, is dat mannelijke Oekraïense krijgsgevangen die slachtoffer werden van seksueel geweld geen beroep kunnen doen op medische aandacht van urologen en hun eigen praatgroepen op moeten zetten.
We moeten in de eerste plaats werken aan een wereld zonder oorlog. Feit blijft dat veel Oekraïners zichzelf en hun landgenoten willen verdedigen tegen een brutale invasie. Maar het opzetten van die verdediging volgens strikte genderrollen is seksistisch, onrechtvaardig én contraproductief. Iedere gesneuvelde man is een tragisch bewijs dat ook mannen slachtoffer zijn van gendergerelateerd geweld. Vrouwen zijn geen weerloze broedmachines, en mannen zijn geen emotieloze vechtmachines of wegwerp kanonnenvoer.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant