Vijf jaar na de verwoestende brand in de Notre-Dame werd de gerestaureerde kathedraal dit weekend heropend. Met een ceremonie die, ondanks de laïcité – de Franse scheiding tussen kerk en staat – bol stond van politiek.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
‘Ontwaak, orgel, heilig instrument.’ Zachtmoedig klinkt de stem van Laurent Ulrich, de aartsbisschop van Parijs, zaterdagavond door een helder verlichte Notre-Dame. ‘Zing de lof van God, onze Schepper en onze Vader’, nodigt hij het grootste orgel van Frankrijk al zingend uit om zich te laten horen.
Alsof een reusachtig wezen uit een diepe slaap gewekt wordt, zo klinkt het antwoord dat daarop uit meer dan achtduizend pijpen schalt. In de verder doodstille kathedraal begint de muziek aanvankelijk brommend, bijna aarzelend. Maar gaandeweg zwelt het geluid aan, steeds harder, steeds hoger, steeds voller – totdat het de 2.400 bezoekers bijna verzwelgt in een zee van geluid. Een gigant heeft zich heropgericht.
Vijf jaar na de brand die op 15 april 2019 de kathedraal bijna geheel verwoestte – het zou slechts een half uur hebben gescheeld of er was niets van overgebleven – is de Notre-Dame dit weekend weer officieel geopend. Een belofte van president Macron, die de Fransen daags na het drama verzekerde dat de beroemdste kathedraal ter wereld binnen vijf jaar gerestaureerd zou zijn.
‘Impossible!’ riepen de Fransen destijds nog in koor. Maar dankzij het werk van zo’n tweeduizend ambachtslieden uit heel Frankrijk is de kathedraal nu weer in ere hersteld. De steigerbouwers, houtbewerkers, elektriciens, beeldhouwers, kleermakers, glasblazers en talloze andere vakmannen en -vrouwen worden onder minutenlang applaus de kerk binnen geleid – de stoet van brandweermannen herkenbaar aan hun helderrode werkkledij.
‘We hebben opnieuw ontdekt waartoe grote naties in staat zijn: het onmogelijke mogelijk maken’, spreekt president Macron de genodigden toe. Onder hen zijn tientallen staatshoofden en regeringsleiders, zoals de Oekraïense president Zelensky. De laatste werd even voor aanvang van de ceremonie nog op het Elysée ontvangen voor een ontmoeting met Macron en de aanstaande Amerikaanse president Donald Trump om te spreken over de oorlog. Ook Zelensky wordt zaterdagavond onder luid applaus verwelkomd in de kathedraal.
Dat de Franse president hier spreekt, in het hart van de Notre-Dame, was geenszins de bedoeling. Macron wilde wel, maar vanwege de laïcité, de in Frankrijk hoog in het vaandel staande scheiding tussen kerk en staat, werd anders besloten. De president zou buiten op het plein voor de kathedraal spreken, voorafgaand aan de religieuze openingsceremonie.
Het noodweer besloot anders. Omwille van de veiligheid vindt de gehele ceremonie alsnog binnen plaats. Bijna geheel, althans. Aan het begin van de avond is de kathedraal officieel heropend door aartsbisschop Ulrich. Terwijl de regen met bakken uit de hemel komt, bonst hij met zijn staf tot driemaal toe op de houten poorten: ‘Notre-Dame, open je deuren!’
Zo komen politiek en religie alsnog samen onder de brandschone gewelven van de kathedraal. Vooraan zit Donald Trump op een ereplaats, tussen Macron en zijn echtgenote Brigitte in – soms zichtbaar verveeld tijdens de uren durende ceremonie in het Frans. Het is Trumps eerste buitenlandse bezoek sinds hij opnieuw verkozen werd tot president.
De transformatie van de Notre-Dame is spectaculair; behalve de verwoestende brand zijn ook de daarvoor al opgebouwde eeuwen aan vuil verwijderd, waarmee de kerk ongekend wit is. Het is wat onwerkelijk nog, steriel als een huis waar na de verhuizing alles op zijn plek staat, maar nog niet is geleefd.
Voor president Macron is de heropening van de Notre-Dame, behalve een strategische gelegenheid voor buitenlandse diplomatie, een welkom moment van Franse grootsheid. Vorige week werd zijn regering onder leiding van premier Barnier naar huis gestuurd via een breed gedeelde motie van wantrouwen, iets wat sinds 1962 niet meer was voorgekomen. Zowel radicaal-links als radicaal-rechts zinspeelt lustig op zijn aftreden.
Hier plaatst hij zich, als voorganger van de natie, in de rij van koningen en presidenten voor wie de kathedraal door de eeuwen heen als belangrijk decor heeft gediend op historische momenten. Lodewijk de Heilige bracht hier de doornenkroon van Jezus naar Parijs, Napoleon liet zich hier tot keizer kronen, François Mitterrand kreeg in de kerk zijn begrafenisceremonie.
En president Macron spreekt hier, bij de heropening van de Notre-Dame, zijn volk toe. De wonderbaarlijke wederopbouw van de kathedraal is voor hem een geliefd symbool op momenten van politieke crises; een staat waarin Frankrijk sinds zijn herverkiezing in 2022 bijna permanent lijkt te verkeren. Dan grijpt hij naar de Notre-Dame als lichtend voorbeeld van wat een land vermag als het bereid is tot samenwerken.
Deze kathedraal is een metafoor voor wat een Natie is, voor wat de wereld zou moeten zijn, zegt Macron vanavond opnieuw. ‘Notre-Dame vertelt ons dat onze dromen, zelfs de meest stoutmoedige, alleen mogelijk zijn met de wil van een ieder en de betrokkenheid van allen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant