Geert Wilders’ aanstaande reis naar Israël ondermijnt het Nederlandse imago in de wereld, vinden diplomatie-kenners, maar het kabinet verbijt zijn frustratie en probeert het zo klein mogelijk te houden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Ik vind het geen porem’. Zelfs mensen in de diplomatieke wereld die hun leven lang geleerd hebben zich netjes uit te drukken, moeten zoeken naar nette woorden om te omschrijven hoe diep de Nederlandse diplomatie gezonken is met Geert Wilders’ bezoek aan Israël de komende dagen en zijn ontvangst door een controversiële kolonist op de Westelijke Jordaanoever.
Want dat Wilders’ reis het imago van Nederland in de wereld beïnvloedt, staat buiten kijf, al bestrijdt het kabinet-Schoof te vuur en te zwaard dat ‘het parlementslid Wilders’ het Nederlandse buitenlandbeleid uitdraagt. Formeel doet hij dat ook niet, maar met zijn bewuste soloacties drukt hij er niettemin een stempel op.
De komende dagen zullen beelden van Wilders in Israël en in Judea en Samaria (zoals Wilders de Westelijke Jordaanoever noemt, een gebied dat óók volgens deze Nederlandse regering illegaal door Israël bezet wordt) de wereld overgaan. Het bezoek zal voor de buitenwacht bevestigen hoezeer de Nederlandse politiek in de ban is geraakt van het rechts-populisme dat in heel Europa de politiek verstoort – en het liefst op zijn kop zet.
Dat oogst overigens niet alleen kritiek, maar ook applaus: sommigen in de aankomende regering-Trump denken langs ongeveer dezelfde ideologische lijnen over Israël en het beleid van premier Netanyahu als Wilders zelf. In die zin is de trip meer dan een bewuste provocatie: rechts-populisten in tal van democratische landen voelen zich gesterkt door een reeks recente verkiezingsuitslagen. Zij dragen hun nieuwe zelfbewustzijn graag publiekelijk uit, vooral omdat ze weten dat ze er de ‘traditionele politiek’ mee op de kast jagen.
Dat bleek ook in de Tweede Kamer, waar minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp onlangs publiekelijk zijn ongenoegen uitte over Wilders’ voorgenomen reis naar de Westoever en zei dat deze ‘in het kabinet’ besproken moest worden. Maar een dag later floot premier Schoof hem al terug met de uitspraak: ‘Wij kunnen hier allemaal wat van vinden, maar het staat de heer Wilders vrij om naar Israël te gaan.’
Dat is nog steeds de houding: op Buitenlandse Zaken verbijt de minister zijn frustratie, maar het officiële beleid is: niks aan de hand, iedereen doorlopen. Veldkamp is overigens niet alleen boos om Wilders’ reis, maar ook over het feit dat hij voortdurend wordt ondermijnd door ambtenaren op zijn departement die het niet eens zijn met het Nederlandse Israëlbeleid: die lekken stukken naar de media en naar de politiek, onlangs nog over zijn eigen voorgenomen reis naar Israël. ‘Dat was echt heel schandalig’, zegt een insider hierover, ‘want zoiets weet maar een beperkte kring mensen, dus dat kwam echt van zijn eigen adviseurs.’
Op deze manier wordt het Midden-Oostenbeleid van dit kabinet en minister Veldkamp van alle kanten ondermijnd: vanuit het ministerie en vanuit de coalitie. Dat beleid heeft een pro-Israëlische inslag, maar past tegelijkertijd in een lange Nederlandse traditie (gericht op een tweestatenoplossing en, met erkenning van het Israëlische recht op zelfverdediging, het volkenrecht als hoogste arbiter).
Aangezien Geert Wilders al tientallen jaren zeer sterke overtuigingen heeft over Israël en het Midden-Oosten, verbaast het niet dat dit tot uitbarsting kwam nadat de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen premier Benjamin Netanyahu en oud-minister van Defensie Yoav Gallant. Veldkamp reageerde vrijwel direct en op duidelijke wijze: Nederland zal uitvoering geven aan dit arrestatiebevel. Wilders was woedend over het arrestatiebevel en waarschijnlijk ook over de kabinetsreactie hierop, en besloot op X zijn eigen punt te maken. En gezien de interne machtsverhoudingen, kon het kabinet blijkbaar niet anders dan dit toestaan.
Diplomatie-kenners zien het met lede ogen aan. ‘Je kunt niet zomaar als een olifant door de porseleinkast gaan lopen’, zegt bijvoorbeeld Kees van Rij, voormalig topdiplomaat. ‘We maken ons de risee van de wereld, dit is heel slecht voor Nederland. Iedereen ziet dat onze regering niet krachtig is. Wie regeert er nu eigenlijk? De Tweede Kamer, Wilders of het kabinet?’
Van Rij vindt het ook zorgelijk dat de Nederlandse politiek wordt beheerst door een opeenvolging van rellen die breed in de media worden uitgemeten, terwijl het hele continent voor zeer klemmende veiligheidsuitdagingen staat. ‘Ons grootste probleem is Oekraïne. En kijk wat er gebeurt in Georgië. De ontwikkelingen daar, en de invloed daarop van terugkerend president Trump, raken ons rechtstreeks, ook onze veiligheid. Dat geldt voor het Midden-Oosten veel minder, al leidt het tot spanningen in de samenleving en zijn de gevoelens van onrecht begrijpelijk en vaak terecht. Maar de essentiële veiligheid van de Nederlanders wordt beïnvloed door wat er ten oosten van ons gebeurt – daar zou de focus op gericht moeten zijn.’
René Cuperus van Instituut Clingendael ziet een Europa-brede trend, waarin binnenlandse politieke rellen alle media-aandacht opeisen en het zicht op urgente internationale uitdagingen ontnemen. ‘Wilders ontkent bijna dat hij in een regeringscoalitie zit. Het is spelen met vuur.’ Cuperus ziet hetzelfde onverantwoorde gedrag in Frankrijk en Duitsland en elders op het continent. ‘Het is alsof men niet de ernst van de situatie in Europa doorheeft. Mijn advies is over dit soort acties is dan ook: maak het niet te groot.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant