De verkiezingen moeten opnieuw. Tot dat ongekende besluit kwam het het grondwettelijk hof van Roemenië vrijdag, nadat het bewijzen had ontvangen van Russische beïnvloeding. Hoe moet het nu verder?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Hetzelfde hof keurde de verkiezingsuitslag eerder goed. Waarom is het van mening veranderd?
Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, twee weken geleden, won de ultranationalistische, uiterst rechtse Calin Georgescu, met een monsterscore van bijna 23 procent. Dat was een complete verrassing: Georgescu heeft geen eigen partij, kreeg weinig aandacht van de media en was onzichtbaar in de peilingen. Hij zegt bovendien geen cent in de campagne te hebben gestopt.
Het leidde meteen tot vragen, waarop het grondwettelijk hof een hertelling van de stemmen gelastte. Nadat de meer dan 9 miljoen stemmen opnieuw waren geteld, werden geen sporen van verkiezingsfraude aangetroffen. Het hof besloot daarom dat de verkiezingen geldig waren.
De veiligheidsraad had al wel gezegd dat er sprake was van mogelijke inmenging, cyberaanvallen en een campagne op sociale media, maar de achterliggende informatie hierover was geheim. De huidige president Klaus Iohannis besloot die informatie woensdag toch openbaar te maken. Twee dagen later verklaarde het hof de verkiezingen alsnog ongeldig.
Wat stond er in dat veiligheidsrapport?
Volgens de Veiligheidsdienst heeft ‘een statelijke actor’ de filmpjes van Georgescu op het sociale medium TikTok gepromoot via gecoördineerde accounts en algoritmes, en betaalde promoties. Daarnaast werd Roemenië tijdens de verkiezingen bestookt met tienduizenden cyberaanvallen die zo groot en gecoördineerd zijn dat er volgens de veiligheidsdiensten sprake moet zijn van ‘mede-organisatie door een staat’.
Wat maakt Georgescu zo aantrekkelijk voor veel kiezers?
Zijn winst was het gevolg van diepgewortelde frustraties over de gevestigde partijen, de sociaaldemocraten en de nationaal-liberalen. Het bbp en de koopkracht zijn weliswaar enorm gestegen sinds Roemenië in 2007 lid werd van de Europese Unie, maar veel mensen hebben nog steeds moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Met name op het platteland is de ontwikkeling achtergebleven.
Waarom is er niet eerder ingegrepen?
Dat vraagt Laura Stefan van de gerespecteerde Roemeense denktank Expert Forum zich ten zeerste af. ‘Deze rommelige gang van zaken ondermijnt het vertrouwen. Het geeft mensen het gevoel dat de elite hun stem niet serieus neemt.’
Ook kan ze zich niet voorstellen dat de regeringsinstellingen volledig verrast zijn door de opkomst van een onbekende kandidaat uit de marge. ‘Onze denktank heeft eerder in het proces gesignaleerd dat zaken niet in de haak waren, maar daar is toen niets mee gedaan. Je zou hopen dat hier niets anders speelt dan amateurisme of arrogantie.’
Dit geluid wordt herhaald door Oost-Europadeskundige Milan Nič van de Duitse denktank DPAG. ‘Het is riskant om de verkiezingen op het laatste moment af te gelasten – dat had het hof veel eerder moeten doen. Met zaken als buitenlandse inmenging is het natuurlijk lastig om een ‘smoking gun’ te vinden, maar er gingen al veel eerder alarmbellen af.’
‘En laten we niet naïef zijn: natuurlijk is Rusland geïnteresseerd in Roemenië. Het land grenst aan Oekraïne en de Zwarte Zee. Zeker nadat aangetoond werd dat er sprake was van Russische inmenging bij de verkiezingen in Moldavië had het hof veel alerter moeten reageren. Nu is er bij de Roemeense kiezer twijfel gezaaid, en dat is in het voordeel van Moskou.’
Wat gaat er nu gebeuren?
Zaterdag zijn er op last van het Roemeense Openbaar Ministerie op verschillende plekken huiszoekingen en invallen gedaan in een onderzoek naar illegale financiering van de campagne, maar verder zijn hier nog geen mededelingen over gedaan.
Georgescu zegt dat hij een klacht zal indienen bij het Roemeense Hooggerechtshof, maar er is geen duidelijke procedure om een uitspraak van het Constitutioneel Hof aan te vechten. Georgescu heeft nog niet laten weten of hij deel zal nemen aan nieuwe verkiezingen.
Op 1 december hebben de Roemenen ook een nieuw parlement gekozen. Een brede coalitie van vier partijen zal volgende week een nieuwe regering vormen die de nieuwe presidentsverkiezingen zal organiseren. Het is onbekend wanneer die verkiezingen kunnen worden gehouden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant