De razendsnelle opmars van de Syrische rebellen heeft iedereen overrompeld. Na tien dagen strijd zijn ze Damascus binnengetrokken en alles wijst erop dat dictator Bashar al-Assad is gevlucht. Hoe kon dit zo snel gebeuren? We bellen met Midden-Oostencorrespondent Jenne Jan Holtland in Libanon.
is techredacteur voor de Volkskrant.
Jenne Jan, ik ben vast niet de enige die de gebeurtenissen van vannacht totaal niet zag aankomen. Hebben we niet goed opgelet?
‘Nee, het ging allemaal ongelooflijk snel. Toen vorige week woensdag het offensief richting Aleppo begon, had niemand kunnen voorspellen dat tien dagen later Damascus zou worden belegerd en het Syrische leger als een kaartenhuis in elkaar zou storten. Het einde van het Assad-tijdperk is ineens daar.’
Hoe kan het dat de rebellen zó snel zijn doorgestoten?
‘Het Westen had de status van het Assad-regime al een paar jaar niet goed op de radar. Naar buiten suggereerde hij dat hij de oorlog had gewonnen, dat alle rebellengroepen waren verslagen. Dat was niet zo, maar dat idee vatte wel post, ook bij beleidsmakers in Europa.
‘Daarbij had de gewone Syriër weinig aan deze ‘overwinning’. Het land is economisch verpauperd, de inflatie is enorm. Een doorsnee ambtenarensalaris is een paar tientjes, daar kan niemand van leven. Hierdoor kelderde het geloof in het regime, ook bij Assads soldaten. Zij kregen al jaren heel slecht betaald. Volgens de laatste berichtgeving hebben ze nauwelijks weerstand geboden. Zaterdag vluchtten er zelfs zo’n 2 duizend naar Irak.’
Over wie hebben we het als we spreken over ‘de rebellen?’
‘Er zijn meerdere groepen. Het aanvankelijke offensief begon bij Hayat Tahrir al-Sham, dat we kennen als HTS. Zij rukten op naar Aleppo, toen door naar Hama, nu zijn ze bij Homs. Zaterdag werden ze in zekere zin ingehaald door een tweede offensief, van lokale opstandelingen uit het zuiden, bij de stad Dera’a, aan de grens met Jordanië.
‘Zij hebben geen naam, het zijn lokale volkscomités, gewone Syriërs die zich hebben bewapend. Assad heeft daar nooit grip op gekregen. Hij heeft een aantal jaar geleden met grote steden in het zuiden als Dera’a en As-Suwayda een soort overeenkomst gesloten: als de comités de wapens tijdelijk neer zouden leggen, zou hij de aanwezigheid van zijn regime niet te groot maken. Hij had daar nooit veel te vertellen. Daar is nu gebruik van gemaakt.’
Wat zijn je verwachtingen voor de komende uren, dagen?
‘Nu is er natuurlijk vooral immense euforie, en die zal nog wel even aanhouden. Ik volg veel Syriërs, heb contact met ze via de chat. De afgelopen dagen waren ze al ongelooflijk gespannen.’
‘Het lijkt erop dat de macht momenteel vreedzaam wordt overgedragen. De leider van HTS blijkt al een paar dagen in het grootste geheim contact te hebben gehad met de Syrische premier, en coördineert alles nu met hem. Die premier stond een treetje onder dictator Bashar al-Assad. Waar die is gebleven weet niemand, hij lijkt het land te zijn ontvlucht.’
‘De rebellen openen nu ook allemaal gevangenissen, Assad heeft honderdduizenden Syriërs vastgezet. Die komen nu vrij. De grootste hoop was gisteravond gevestigd op de Sednayagevangenis, een grote gevangenis bij Damascus. Amnesty heeft dit aangemerkt als een menselijk slachthuis – dat klinkt bruut, en dat is het ook. Er werd daar op industriële schaal gemarteld. Bijna alle Syriërs kennen – direct of via via – mensen die daar vastzitten.’
Hoe is de stemming onder de Syriërs? Wat hopen zij dat er gebeurt?
‘Een groot deel van de bevolking ziet dit absoluut als een bevrijding – het gewelddadige regime moest ten val, wat daarna komt heeft minder prioriteit. Zij geven de rebellen het voordeel van de twijfel. Het is belangrijk om te markeren dat dit voor veel Syriërs echt een einde van een tijdperk is. Een kennis zei tegen me: ‘Dit is de laatste nacht van een 54-jarige nachtmerrie.’
‘Een ander sentiment zie je vooral bij de minderheden. In Syrië is de meerderheid soennitisch moslim, maar er wonen ook allerlei religieuze minderheden zoals Christenen en Alawieten. Assad heeft die groepen altijd tegen elkaar uitgespeeld en zich opgeworpen als beschermer van minderheden, wat maar ten dele waar was. Hij heeft ze ook vreselijk onderdrukt. Maar met die boodschap zijn mensen wel geïndoctrineerd.
‘Dus het is niet gek dat mensen heel bang zijn voor wat er nu komt. Dat ze zich afvragen of ze als tweederangs burger moeten leven, en of er jihadisten aan de macht komen. We hebben in Irak en Libië gezien wat er gebeurt als dictators van de ene op de andere dag worden omver worden geworpen: daar volgde enorme chaos.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant