Na een bliksemoffensief vanuit het noorden, en sinds zaterdag ook vanuit het zuiden, zijn rebellen vannacht Damascus ingetrokken. Alles wijst erop dat dictator Assad is gevlucht.
is Duitsland-correspondent van de Volkskrant. Van 2008 tot 2016 was hij correspondent in het Midden-Oosten, deels vanuit Damascus.
De video die zaterdag op sociale media verscheen, zei eigenlijk al alles. Te zien is hoe strijders een beeld omver trekken van Hafez al-Assad, de vader van de huidige Syrische dictator Bashar al-Assad. Dat gebeurde in de noordelijke buitenwijk Jaramana en het standbeeld stond naast de Airport Road, een strategisch belangrijke snelweg van centraal Damascus naar het vliegveld van de hoofdstad. Ook daar waren de Syrische autoriteiten al de controle verloren, zoals zij de afgelopen week in pijlsnel tempo de rest van het land uit handen moesten geven vanwege het rebellenoffensief.
Aleppo, Hama, Homs, en nu Damascus: wie de kaart erbij pakt, ziet hoe razendsnel Syrische rebellen zich sinds vorige week zaterdag een weg baanden naar het centrum van de macht. Dat ging langs de snelweg van Aleppo naar Damascus, de centrale corridor van het land. Wie die weg en de steden erlangs controleert, regeert Syrië.
Ondertussen verjaagden rebellen rond de steden Daraa en Sweida regeringstroepen uit het zuiden van het land. Daardoor ontstond een tangbeweging rond de Syrische hoofdstad. Ten oosten van Damascus, diep in de Syrische woestijn, viel de wereldberoemde ruïnestad Palmyra – dat ook een thuis biedt aan een belangrijke legerbasis en de grootste militaire gevangenis van Syrië – in handen van rebellen.
Het offensief kwam als een totale verrassing, na jaren waarin de Syrische burgeroorlog zich feitelijk in een patstelling bevond. Koerdische strijders controleerden het noordoosten, Syrische rebellen de noordwestelijke provincie Idlib. Een door Turkije gesteunde groep vocht dan weer tegen de Koerden. Het regime controleerde het westelijke centrum van het land.
Daarbij kreeg Assad bescherming van machtige spelers. De Libanese, pro-Syrische militie Hezbollah verdedigde met duizenden strijders – gesteund door Iran – de frontlijnen rond het Syrische regime. Russische strijdkrachten, met name de luchtmacht, stonden hen bij.
De eerste jaren na de Syrische burgeroorlog waren onzeker, maar de afgelopen tien jaar hielden deze twee bondgenoten het regime in stand. Tot ze plotseling verdwenen.
De oorlog in Gaza deed Hezbollah besluiten in Libanon een front met Israël te openen. Als antwoord daarop bracht Israël de afgelopen maanden met intense bombardementen en gerichte moordaanslagen Hezbollah zodanig op de knieën dat het strijders uit Syrië terugtrok om de gelederen thuis te versterken. Rusland, volledig opgeslokt door de oorlog tegen Oekraïne, trok ook veel troepen terug.
Dus moest het Syrische leger op eigen houtje het Syrische regime verdedigen. Tegen die taak lijkt het niet meer opgewassen. Beelden genomen op de Syrisch-Iraakse grens, ver in het oosten, tonen hoe duizenden Syrische troepen met zwaar pantsermaterieel het land ontvluchten.
Het is niet de eerste keer dat rebellen aan de poorten van Damascus rammelden. In de eerste jaren van de burgeroorlog waren daar constant demonstraties en aanslagen. Het geweld tegen betogers daar leidde al vrij snel tot meer gewapend verzet.
Hele legeronderdelen liepen over naar de rebellen, en gingen onder de vlag van het losjes georganiseerde Free Syrian Army het regeringsleger te lijf. In 2012 al vochten rebellen zich tot in de randen van de Syrische hoofdstad, waar vijf miljoen mensen wonen. Met zware wapens en de beruchte chemische aanval op al-Ghouta, die honderden burgers op gruwelijke wijze het leven kostte, wist het regime uiteindelijk alle protest neer te slaan.
In de jaren erna kwamen almaar extremistischer rebellengroepen in het noordoosten aan de macht, vanaf 2015 culminerend in Islamitische Staat. Nadat die groep werd gedecimeerd, volgde de patstelling die voortduurde tot een week geleden.
De rebellen trokken zaterdag dus al Jaramana binnen, een noordelijke buitenwijk van Damascus. In normale tijden een rommelige, toeterende massa mensen in een voor Syrische begrippen middenklasse leven. Het is vlak gebied met goede wegen, van daaruit is het niet ver naar Bab Touma, de noordelijke rand van de oude stad van Damascus en in vroeger tijden toeristische trekpleister.
De grote vraag was: wat zou het regime doen? Verdedigt het zich met hand en tand? Beschikt het daarvoor nog over genoeg loyale militairen? Grijpt het weer naar chemische wapens of zware bombardementen van woonwijken, in de hoop zijn eigen overleven te bewerkstelligen?
Of valt het regeringsleger uit elkaar en ontvluchten Assad en zijn getrouwen de stad, het land? Dat laatste lijkt nu gebeurd. Alles wijst erop dat Assad is gevlucht. Dat gebeurde nadat Iran zaterdag bekend had gemaakt haar strijdkrachten terug te trekken uit Syrië. Als het Syrische leger niet vecht, kunnen wij ook weinig betekenen, zei een Iraanse adviseur tegen The New York Times.
Wat dit alles betekent voor de vele honderdduizenden Syrische vluchtelingen in Europa, voor buurlanden van Syrië en voor bondgenoten van het land zoals Hezbollah en Iran, moet blijken. De rebellen van HTS (Hayat Tahrir al-Sham, ‘beweging voor bevrijding van al-Sham, het huidige Syrië en Libanon) zijn bepaald geen democraten.
Leider Abu Mohammed al-Jolani was jarenlang de leider van de Syrische afdeling van al-Qaida. Later keerde hij zich daarvan af, en inmiddels – tegenover CNN – heeft al-Jolani gezegd dat hij en de ideologie van zijn beweging zijn veranderd. Jolani belooft een islamitisch bewind in het deel van Syrië dat hij onder controle krijgt, maar bezweert dat het minderheden zal respecteren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant