Misschien wel de grootste klimaatzaak ooit is in volle gang. In het Vredespaleis in Den Haag worden 98 landen gehoord over klimaatverandering. Het idee achter de zaak ontstond op een eiland aan de andere kant van de wereld. NU.nl sprak met initiatiefnemer Cynthia Houniuhi. "We moeten redden wat er te redden valt."
Van de Nederlandse architectuur is ze onder de indruk, maar aan het weer moet Cynthia Houniuhi nog wennen. "Ik ben gewend aan temperaturen van twee cijfers", zegt ze lachend. Ze heeft een reis van 15.000 kilometer achter de rug vanaf de Salomonseilanden, de eilandengroep ten oosten van Papoea-Nieuw-Guinea in de Stille Oceaan, waar ze woont.
Houniuhi is naar Nederland gereisd voor het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag. Een week na de klimaattop in Bakoe, Azerbeidzjan, dient er bij het hoogste rechtsorgaan van de Verenigde Naties alweer een gigantische klimaatzaak. Háár klimaatzaak.
Vertegenwoordigers van 98 landen leggen daarvoor een verklaring af in de rechtszaal, waarna 15 rechters een advies zullen opstellen. Doel van dat advies is inzicht geven in de wettelijke verplichtingen van landen om iets aan het klimaat te doen. En of ze strafbaar zijn als ze niets doen. Er is bij deze zaak dus niemand 'aangeklaagd'.
De grondleggers van de klimaatzaak zijn 27 studenten die in 2019 samen rechten studeerden aan de Universiteit van Vanuatu. Allemaal kwamen ze van kleine eilanden in de Stille Oceaan, waar het water de bewoners bijna letterlijk aan de lippen staat en cyclonen steeds vaker overheen razen. "We wilden iets dóén", vertelt de dertigjarige Houniuhi, voorzitter van de rechtenstudenten.
Het begon bij een idee en ligt nu bij de hoogste rechter: hoe ging dat?
"Tijdens mijn studie bestudeerden we onder meer het Parijsakkoord en het klimaatverdrag. Hoe meer ik leerde, hoe duidelijker het werd dat er sprake was van stilstand. Je ziet het nu ook weer met de uitkomst van de klimaattop: het tempo waarop dingen veranderen sluit niet aan bij de urgentie die wij voelen. Als er over vijftig jaar een keer een oplossing komt, is het voor sommige eilanden al te laat: die zullen niet meer bestaan. Dat weiger ik te accepteren."
"Met medestudenten uit de regio besloten we dat juridische stappen een manier zijn om iets te veranderen. Een van onze professoren moedigde ons aan een route te vinden die op wereldniveau impact kon maken. Zo begon onze zoektocht."
Waarom kozen jullie voor het Internationaal Gerechtshof?
"We keken naar alle mogelijke paden van het recht en kwamen erachter dat het ICJ nog geen standpunt heeft over klimaatverandering. Wij vinden dat hier een kans ligt, omdat het Hof wereldwijd gezag heeft. Het is niet rechtvaardig dat de landen die het minst bijdragen aan de klimaatcrisis, vaak de zwaarste gevolgen dragen."
"Met een zaak willen we niemand de schuld geven, maar juist een mogelijkheid creëren waar landen naar elkaar kunnen luisteren. Het Hof kan daarna advies geven op basis van verschillende rechtsgebieden, zoals milieurecht, mensenrechten en het klimaatverdrag."
Alleen een VN-orgaan zoals de Algemene Vergadering kan een zaak bij het Hof indienen, maar daar is brede steun voor nodig van de lidstaten. Geïnspireerd door de studenten heeft eilandstaat Vanuatu meerdere jaren gelobbyd om andere landen aan boord te krijgen. Met succes: 130 landen schaarden zich uiteindelijk achter het voorstel.
Waar kwam de drive bij jou vandaan om dit te doen?
"Dat ik de gevolgen met eigen ogen zie. We maken meer natuurrampen mee dan normaal is. Vanuatu bijvoorbeeld heeft onlangs twee cyclonen in 48 uur gehad. Wanneer de natuur zich tegen ons keert, kunnen we als mens weinig doen - vooral in kleine eilandstaten. Daarom moeten we redden wat er te redden valt."
"En vergeet niet: wij staan misschien aan de frontlinie, maar landen zoals Nederland zijn óók kwetsbaar."
Hoe zie jij klimaatverandering terug in het dagelijks leven?
"Ik kom van Zuid-Malaita op de Salomonseilanden. Mijn eiland is drastisch veranderd; plekken waar ik als kind kwam staan nu onder water. Door zeespiegelstijging wordt het langzaam onbewoonbaar. Mensen moeten hun huizen achterlaten omdat die steeds vaker overstromen, drinkwaterbronnen worden zout, koraal sterft af, vissers hebben het moeilijk."
"Visserij hoort bij onze manier van leven, maar die sector krijgt te maken met allerlei tegenslagen door het veranderende weer. Er is minder vis en de wind draait op onverwachte momenten."
Was dat anders toen je jonger was?
"Toen was alles voorspelbaarder. Regen had een vast patroon; het weer volgde de seizoenen. Mijn opa en oma konden zonder zorgen vissen en oogsten. Nu is de regen heviger en onregelmatig, en de zee richt steeds meer schade aan op het land."
Wat hoop je dat er uit de zaak komt?
"Dat het Hof voorgoed duidelijk maakt wat de verplichtingen van staten zijn om hun CO2-uitstoot te verminderen. Niet alleen onder het Parijsakkoord, maar ook op basis van mensenrechten en de plicht om toekomstige generaties te beschermen. Het is onze verantwoordelijkheid om het hier voor onze kinderen leefbaar te houden."
De zittingen lopen tot en met 13 december; op 10 december is Nederland aan de beurt. Halverwege 2025 wordt een uitspraak verwacht.
Source: Nu.nl algemeen