Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: de komeetachtige opkomst van Calin Georgescu, landbouwingenieur annex spiritueel fascist, noopte het Roemeense Constitutioneel Hof vrijdag op het laatste moment de tweede verkiezingsronde af te lassen.
is redacteur van de Volkskrant.
Het komt voor dat goede dingen van nu zich mengen met goede dingen van vroeger, het omgekeerde gebeurt helaas ook. Een grimmige combinatie van ‘nu en vroeger’ is die van TikTok en het quasi-mystieke Roemeense fascisme uit het interbellum. Daardoor dreigde Calin Georgescu, een ijdele landbouwingenieur die zichzelf op sociale media opnieuw uitvond als esoterische fascist, zondag te worden gekozen tot president van het grootste land van Zuidoost-Europa.
Vrijdag kwam het Constitutioneel Hof in Boekarest in allerijl bijeen naar aanleiding van een rapport van de Roemeense Veiligheidsraad over Russische steun aan Georgescu, en besliste dat de verkiezingen over moeten.
In de rubriek Op het tweede gezicht schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman wekelijks op scherpe en satirische wijze over een buitenlands nieuwsonderwerp. Lees hier het protocol van de Volkskrant.
Klaarblijkelijk vertrouwde het Hof er niet op dat Roemeense kiezers zelf in staat zouden zijn Georgescu van het presidentschap af te houden. Toch betoonde Roemenië zich in het percentage kiezers dat viel voor radicaal-rechtse beloften − ongeveer een derde − tot nog toe een gewoon Europees land. Behalve op plekken waar democratische instituten zijn beschadigd, zoals in Hongarije, is dat percentage nergens in Europa overschreden. Door de begrensdheid van hun electoraat kunnen radicaal-rechtse politici alleen in coalities aan de macht komen.
Geert Wilders was niet tot het centrum van de macht doorgedrongen zonder de grootste gevestigde partij van Nederland, de VVD. De pseudo-spirituele landbouwingenieur Georgescu zou in Roemenië kansloos zijn zonder ‘openingen’ vanuit de belangrijkste gevestigde partij daar, de PSD. In westerse media wordt de PSD ‘sociaaldemocratisch’ genoemd, maar het is de verpopping van de oude communistische staatspartij.
In een bepaald opzicht is Roemenië géén gewoon Europees land. De Roemeense communistische dictator Ceausescu bediende zich tot 1989 excessief van nationalisme. Dit ‘nationaal-communisme’ was soms nauwelijks van fascisme te onderscheiden. In wat tegenwoordig de gouden periode van de liberale democratie heet, het eerste decennium na 1989, de tijd dat Hongarije in de regio een voorbeeldfunctie had, werd de Roemeense politiek bevolkt door opportunistische apparatsjiks en nationalistische roeptoeters van het oude regime.
De tweede ronde van de presidentsverkiezing van 2000 ging tussen Ion Iliescu, ooit Ceausescu’s intelligentste protegé, daarna boegbeeld van de PSD (eerst PDSR), en Corneliu Vadim Tudor, leider van de ceausistisch-fascistische Groot Roemenië Partij.
De 21ste eeuw vormde een waterscheiding. Met de toetreding tot de EU (2007) en de emigratie van miljoenen Roemenen ebden restanten van het nationaal-communisme snel weg. Terwijl radicaalrechts overal in Europa doorbrak, was het in Roemenië jarenlang geen factor van betekenis. Pas in 2020 lukte het een partij, AUR, dit ‘braakliggende terrein’ in te nemen. AUR bracht zweverige bloed-en-bodem-taal uit het interbellum op smaak voor het sociale media-tijdperk.
De ijdele landbouwingenieur Calin Georgescu splitste zich van deze beweging af. Met 20-seconden-filmpjes op TikTok waarin hij gekrenkte nationale trots mengde met liefde voor natuurgeneeskunde en ‘natuurvoedsel’, bleek hij kiezers te kunnen aanspreken: in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op 24 november haalde hij 23 procent.
Die uitslag had minder beroering veroorzaakt als de kandidaat van de PSD niet in de eerste ronde was uitgeschakeld. Dat was nooit eerder gebeurd. De tweede plaats ging naar de kandidaat van een samenwerkingsverband van liberale, pro-Europese partijen, Elena Lasconi. Voor een democratische toekomst van Roemenië moest de PSD haar onvolmondig steunen.
Het is een eufemisme dat dit voor deze partij ‘niet natuurlijk’ is. In West-Europa schurkt antirechtstatelijk populisme vaak aan tegen oud-rechts, in Oost-Europa tegen ‘oud-links’. Op adepten van de open samenleving was de PSD nooit dol. In de week na 24 november probeerde de partij, in plaats van Lasconi te steunen, een hertelling van de stemmen af te dwingen om de eigen kandidaat alsnog in de tweede ronde te krijgen. Pas afgelopen woensdag, nadat de zittende Roemeense president Iohannis een geheim rapport van de veiligheidsraad over Russische inmenging openbaar had gemaakt, kwam de PSD met een halfslachtige steunbetuiging aan Lasconi.
Het Constitutioneel Hof vertrouwde er duidelijk niet op dat alle PSD-kaders dit moeizame stemadvies zouden overnemen. In hun boek How Democracies Die concluderen Daniel Ziblatt en Steven Levitsky dat er nog nooit één democratie ‘stierf’ zonder dat de gevestigde orde daaraan meehielp.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant