Na de brand die de Notre-Dame in 2019 verwoestte, werd besloten om de gotische kerk volgens het oorspronkelijke ontwerp te restaureren. Dit weekeinde is de heropening. Alleen is het interieur niet hetzelfde.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
‘De schok van de heropening zal even sterk zijn als de schok van de verwoesting’, zei de Franse president Emmanuel Macron eerder deze week bij de pre-opening van de Notre-Dame de Paris. ‘Indrukwekkend’, noemde de Franse journalist Anne-Elisabeth Moutet de gerestaureerde kathedraal, waaraan duizenden vaklieden hebben gewerkt.
Maar het schokeffect was voor haar niet louter positief. Moutet, die verslag deed voor DW News, is ‘less than happy’ over de inrichting. Ze wees op het nieuwe, moderne meubilair en de led-verlichting, ‘als in een luxe hotel’ en ‘mist oude details’. ‘Dit is niet de kathedraal waar ik kwam bidden’, aldus Moutet.
Op 7 en 8 december wordt de Notre-Dame groots heropend, althans het interieur; de buitenkant staat nog in de steigers. Over de restauratie was van meet af aan veel te doen. De schade na de brand die de iconische kathedraal op 15 april 2019 trof, was immens. De torenspits stortte in, samen met een deel van de gewelven, en het ‘bos’ van balken en timmerwerk onder het hoofddak was volledig verkoold.
Twee dagen na de brand beloofde Macron dat de Notre-Dame, die sinds 1991 op de Unesco Werelderfgoedlijst staat, binnen vijf jaar herbouwd zou worden, maar wel met eigentijdse technieken. Om ideeën daarvoor te verzamelen, hield de regering een internationale ontwerpprijsvraag.
Spontaan deelden ontwerpers vanuit de hele wereld op sociale media hun visie voor een nieuwe Notre-Dame. Een Zweeds bureau tekende een gigantisch zwembad op het dak. Het Amsterdamse kunstenaarscollectief Studio Drift stelde voor om het dak te herbouwen met gerecycled plastic uit de oceaan.
De Nederlandse architect Marten Wassmann, die een tijd in Parijs heeft gewerkt, wilde met zijn voorstel om de markante spits virtueel terug te brengen met een 3D-lichtprojectie vooral ‘de discussie over vernieuwing op gang brengen’.
Maar de beroemde Franse architect Jean Nouvel, bekend om zijn ultramoderne ontwerpen, zei dat de Notre-Dame ‘een getuigenis van cultuur en geschiedenis’ is en daarom niet te veel veranderd moest worden. Uit een enquête bleek dat 55 procent van de Fransen de kathedraal het liefst terugzag zoals hij was.
De ontwerpprijsvraag werd uiteindelijk zonder officiële winnaar beëindigd: de Notre-Dame zou in oude glorie herrijzen. De regering volgt daarmee het Charter van Venetië, het in 1964 opgestelde internationaal handvest voor behoud en restauratie van monumenten, dat stelt dat gebouwen moeten worden teruggebracht naar de ‘authentieke’ toestand.
Alleen: wat is authentiek? De basiliek is vanaf 1190 in tweehonderd jaar tijd gebouwd en veelvuldig verbouwd. Zo ontwierp architect Eugène Viollet-le-Duc bij een grote restauratie vanaf 1845 een nieuwe vieringtoren, een omstreden ingreep.
‘Hij probeerde niet de eerste toren uit de 13de eeuw te herbouwen, die tijdens de Frans revolutie verloren ging, maar kwam met een hogere, eigen interpretatie’, legt architect Wassmann uit. In juli 2020 deelde Macron mee dat de toren uit 1845 als replica zou herrijzen.
Terwijl in Nederland een tekort aan ambachtslieden kent, bleken er in Frankrijk voldoende timmerlieden en restaurateurs beschikbaar om deze klus te klaren. De vraag was evenwel of er voldoende geschikt eikenhout zou zijn om de 96 meter hoge toren te maken. Het moesten oude, rechte bomen zijn en het hout zou achttien maanden moeten drogen, waardoor de kap snel moest plaatsvinden.
Net binnen de tijdsplanning werden 1.500 eikenbomen uit Franse bossen geveld. Ondertussen werd vanuit de hele wereld geld gedoneerd voor de restauratie: in totaal 840 miljoen euro, waarvan inmiddels 700 miljoen euro is benut.
Opmerkelijk: hoewel de toren is herbouwd, is het plan om de zes rozetvormige vensters die Viollet-le-Duc ontwierp – en die bij de brand gespaard bleven – te vervangen door modern glas-in-lood. Zo wil Macron toch een moderne draai aan het project geven.
In de erfgoedwereld zie je de laatste jaren vaker projecten waarbij verleden en heden met elkaar verweven worden. Een voorbeeld is het (vijfsterren)hotel Fouquet’s Barrière, dat architect Édouard François in 2006 in Parijs bouwde. Hij kopieerde daarvoor de gevels van de naastgelegen panden uit de Haussmann-periode in beton, waarna hij ze bewerkte door er moderne gevelopeningen uit te ‘stansen’.
Wassmann vindt dat hier een kans voor architectonische vernieuwing is blijven liggen. ‘Misschien was die ambitie voor de Notre-Dame ook een stap te ver.’ Want in vijf jaar een bouwwerk herstellen waaraan tweehonderd jaar werd gebouwd, is al een ongekende prestatie.
Feestelijke heropening
De heropening van de Notre-Dame op 7 en 8 december wordt een besloten evenement met een hoog beveiligingsniveau: enkel bewoners en genodigden hebben toegang tot het Ile de la Cité in de Seine, waarop de Notre-Dame staat.
De Parijse aartsbisschop Laurent Ulrich zal op zaterdag voorgaan bij de heropeningsdienst en het gerestaureerde orgel symbolisch tot leven wekken. President Macron zal de gasten toespreken, onder wie een vijftigtal staatshoofden en de toekomstige Amerikaanse president Donald Trump.
Zaterdagavond zullen bekende artiesten zoals cellist Yo-Yo Ma een concert geven voor iedereen die meewerkte aan de herbouw. Op zondag wordt tijdens de inaugurele mis het nieuwe altaar gewijd.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant