Frankrijk staat voor ingrijpende bezuinigingen, en deze week was te zien dat die er niet komen zonder slag of stoot. Intussen steeg de rente op staatsleningen tot Grieks niveau. Wat betekent dit voor de verhoudingen in Europa?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, natuur en milieu.
Je zou het bijna vergeten, als je het politieke schouwspel in Frankrijk deze week volgde. Het land werd meegezogen van een dreigende motie van wantrouwen, via een bundeling van radicaal-linkse en -rechtse krachten, naar de val van premier Michel Barnier (de kortst zittende ooit), om te eindigen bij bespiegelingen over de flagrante machteloosheid van president Macron.
Waar was dit allemaal ook alweer begonnen? Ja, bij de begroting dus. Bij de bezuinigingen die Barnier wilde doorvoeren en de belastingverhogingen die hij voor de Fransen in petto had. De Franse staatsfinanciën vertonen een gapend gat van 6,2 procent voor dit jaar, terwijl een maximaal tekort van 3 procent de Europese afspraak is.
Dit, opgeteld bij de politieke instabiliteit, leidde ertoe dat de rente op Franse staatsleningen deze week kortstondig hoger was dan op Griekse. Een ongekende situatie: sinds Griekenland in de jaren van de eurocrisis (2010-2012) op het punt stond failliet te gaan, staat dat land in de eurozone slecht aangeschreven.
‘Nogal een mijlpaal’, zei Michiel Tukker, senior strateeg Europese rente bij kredietverstrekker ING tegen persbureau Reuters. ‘Historisch gezien was er altijd een vaste hiërarchie: Griekenland is het riskantst, dan Italië, dan Frankrijk, dan Duitsland – en nu vindt er een herschikking plaats, van hoe die landen worden ingedeeld.’
Ook volgens Rohan Khanna, hoofd Europees renteonderzoek bij de Britse bank Barclays, staan de economisch verhoudingen tussen de EU-landen op zijn kop. ‘Beleggers omarmen de staatsleningen uit de periferie, terwijl de schulden uit de landen in de kern van hun voetstuk zijn gevallen’, schreef hij in de Financial Times. ‘Het fundamentele onderscheid tussen kern en periferie is achterhaald.’
Aan de ene kant is het zuiden van Europa bezig met een inhaalslag. Dat heeft allerlei redenen. Door het Europees herstelfonds, dat werd opgetuigd tijdens de covidcrisis, kregen de economieën van de zwaar getroffen landen in het zuiden een stevig financieel steuntje in de rug. Het leidde er ook toe dat deze landen liever geen problemen willen met de Europese Commissie en zich houden aan de afspraak van 3 procent.
Daarnaast heeft de Europese Centrale Bank zichzelf nieuwe instrumenten in handen gegeven om staatsleningen op te kopen. Daarmee kunnen de bankiers in Frankfurt voorkomen dat de rente voor de eurolanden te zeer oploopt – ook als ze een hoge staatsschuld hebben, zoals Griekenland en Italië.
En dan zijn de zuidelijke landen momenteel ook nog eens ‘havens van politieke stabiliteit’, in de woorden van Khanna. ‘Zelfs in Italië, waar de politieke draaimolen sinds 1945 leidde tot een voortdurend komen en gaan van regeringen, is het politieke lawaai tot een minimum beperkt sinds de rechtse coalitie onder Giorgia Meloni aantrad in oktober 2022.’
Aan de andere kant maken Frankrijk en Duitsland niet hun meest glansrijke periode door, in politiek en economisch opzicht. ‘Duitsland gold als de economische motor’, noteert Khanna. ‘Maar het kreeg de ene na de andere tegenslag in de afgelopen jaren: de stagnerende economie van handelspartner China, de grote concurrentie op het gebied van elektrische voertuigen, en het wegvallen van goedkoop Russisch gas.’ Zowel het Duitse als Franse kabinet viel na onenigheid over de begroting voor 2025.
Arnoud Boot, hoogleraar financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam, vindt daarentegen dat je Frankrijk en Duitsland niet zomaar op één hoop kunt gooien. Hij wijst erop dat Duitsland nog steeds de laagste rente betaalt in Europa.
‘Er is geen enkele twijfel over de kracht van de Duitse economie’, zegt hij. ‘Duitsland kent nog steeds een gigantisch overschot op de handelsbalans. Financieel is het niet afhankelijk van het buitenland. Ja, er is nu minder economische groei, vooral door het energievraagstuk. Maar dit is een land dat altijd zijn problemen oplost.’
In Frankrijk, daarentegen, is volgens Boot een ‘cultuur van patstellingen’ ontstaan. ‘De vraag is zo langzamerhand: krijgt Frankrijk de begroting nog rechtgebreid? Een voorbeeld is de hervorming van de pensioenen. In Frankrijk blijven de pensioenen duur, de pensioenleeftijd ligt laag. Er zijn gewoon niet genoeg mensen aan het werk. Daardoor is de economische groei beperkt – dat is het echte probleem.’
Het is zorgelijk, vindt Boot, deze zwakte in het hart van de Europese Unie. ‘Er is leiderschap nodig voor de investeringen die Europa nodig heeft: in grensoverschrijdende infrastructuur, treinen, energie. En ook in defensie. Maar wie gaat dat leiderschap tonen, als Frankrijk te druk is met de binnenlandse politiek?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant