"Check. Pas aan. En door." De instructies van de Belastingdienst klinken glashelder. Toch gaat het doorgeven van de administratie bij veel mensen fout. Een groeiende groep Nederlanders blijft met een hoge schuld aan de overheid zitten.
Toeslagen zijn ervoor bedoeld om het leven betaalbaarder te maken. Maar de afdeling van de Belastingdienst die ze uitkeert, is inmiddels zelf een bekende schuldeiser geworden.
Statistiekbureau CBS telde in januari 2024 in totaal 747.560 huishoudens die problematische schulden hebben. In ruim een kwart van die gevallen is de Dienst Toeslagen een van de schuldeisers. De afdeling keert huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget uit.
Vanaf 2021 stijgt het aantal mensen met een problematische schuld bij de Dienst Toeslagen. Drie jaar geleden hadden bijna 75.000 mensen een forse betalingsachterstand. Dat aantal is gegroeid naar 200.000 aan het begin van 2024. Een jaar eerder waren dat er nog 163.010.
Het gaat om schulden van minstens 50 euro. Mensen moeten de te veel ontvangen toeslag binnen twee jaar terugbetalen via een betalingsregeling. Een schuld die drie maanden na het verstrijken van de regeling nog steeds openstaat, wordt als problematisch meegeteld.
De belangrijkste oorzaak voor de groeiende groep mensen met schulden is dat zij uitstel kregen in de coronajaren 2020 en 2021. Zowel ondernemers als particulieren hoefden toen even niet terug te betalen en telden niet mee met de groep probleemgevallen.
In de tussentijd kwamen er wel nieuwe mensen bij met betalingsachterstanden. Inmiddels moet iedereen weer volgens de normale regels schulden aflossen en blijkt de groep die dat niet op tijd kan, gegroeid te zijn. "Zonder de ondernemers- en pauzeringsmaatregelen was het aantal en aandeel schuldenaren waarschijnlijk lager en daarnaast stabieler geweest tussen 1 januari 2021 en 1 januari 2024", schrijft het CBS bij de cijfers.
Het goede nieuws is dat het aantal nieuwe betalingsachterstanden wat afneemt in 2023 en 2024. Precieze cijfers daarvan zijn niet direct beschikbaar.
Het ministerie van Financiën, waaronder de afdeling Toeslagen valt, laat weten dat ook het aantal hoge terugvorderingen toeneemt. Een verklaring daarvoor is dat de lonen in 2022 harder zijn gestegen dan waar de afdeling van uitging bij het berekenen van de toeslagen. "Dat heeft gezorgd voor een toename van de hogere terugvorderingen, met name bij de huurtoeslag", zegt een woordvoerder. De bedragen van de schulden worden later bekendgemaakt.
Armoede-econoom Anna Custers, lector aan de Hogeschool van Amsterdam, vindt de groeiende groep mensen in de schulden "zorgelijk" en wijt dat aan de manier waarop ons toeslagenstelsel is ingericht. "Het financiële risico binnen dit systeem ligt helemaal bij de burger. Daarin is Nederland uniek", zegt Custers.
Veel toeslagen zijn in 2023 hoger geworden. Zo kregen alleenstaande ouders 47 euro per maand meer via het kindgebonden budget. Ook de zorgtoeslag steeg met enkele tientjes per jaar, afhankelijk van iemands inkomen.
"Daardoor zijn cao-loonstijgingen opeens een risico", zegt Custers. Wie niet op tijd doorgeeft dat er meer geld binnenkomt, krijgt mogelijk te veel toeslag en moet hogere bedragen terugbetalen.
Steeds meer mensen weten volgens Custers hoe het Nederlandse toeslagenstelsel werkt. De overheid voert campagnes om iedereen eraan te herinneren loonstijgingen en andere veranderingen op tijd door te geven. "Maar we weten ook dat mensen dat niet altijd direct doen, met alles wat er in het leven gebeurt."
Deze week kondigde het ministerie van Financiën een maatregel aan waarbij de Dienst Toeslagen de salarissen wat gaat overschatten. De afdeling maakt altijd zelf een berekening wat iemand gaat verdienen, en zal ervan uitgaan dat het salaris in 2025 met 8,35 procent stijgt. Zo krijgen mensen eerder te weinig dan te veel toeslag, wat de kans op schulden verkleint. Daarover schreven we dit artikel eerder.
Volgens Custers gebeurt het al dat mensen zelf een iets hoger salaris doorgeven dan ze in werkelijkheid verdienen. Dan krijgen ze gedurende het jaar minder toeslagen en aan het eind van het jaar geld terug. "Daar moet je wel financiële ruimte voor hebben".
"Op de lange termijn werken we aan de hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel, zodat het stelsel meer zekerheid geeft aan mensen", zegt de woordvoerder van Financiën. "Ook is het de bedoeling op kinderopvang op termijn direct te financieren, zodat een kinderopvangtoeslag en de bijbehorende terugvorderingen niet meer nodig zijn."
Source: Nu.nl economisch