De tweede ronde van de Roemeense presidentsverkiezingen komende zondag is afgelast door het Grondwettelijk Hof. Nu moet de regering nieuwe verkiezingen uitschrijven. De beslissing leidt in Roemenië tot verwarring en angst. Er klinkt felle kritiek op de beslissing – en niet alleen uit extreemrechtse hoek.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Vanuit Roemenië deed hij de afgelopen weken verslag van de verkiezingen.
Het Hof kwam vrijdag te elfder ure bijeen om zich te beraden over de vele klachten over extreemrechtse, pro-Russische kandidaat Calin Georgescu, wiens bliksemcampagne deze week in verband werd gebracht met Russische invloed. Het leidde tot het ongeldig verklaren van de eerste ronde van de verkiezingen op 24 november, die Georgescu won. De presidentsverkiezingen moeten nu over.
Dit is een unicum in de geschiedenis van het democratische Roemenië. Nieuwe verkiezingen vinden op zijn vroegst 15 en 29 december plaats, maar mogelijk later om kandidaten een langere campagneperiode te gunnen. De uitspraak is een sluitstuk van twee roerige weken in de Roemeense politiek, maar mogelijk de opmaat naar nog meer chaos. Het land gaat door een van de meest turbulente periodes sinds het in 1989 met een bloedige revolutie de communistische dictator Nicolae Ceausescu ten val bracht.
Twee weken geleden won de ultranationalistische, partijloze Calin Georgescu onverwachts de eerste ronde van de presidentsverkiezingen met 22,9 procent van de stemmen. Elena Lasconi van de hervormingsgezinde USR belandde op de tweede plek en zou het zondag tegen Georgescu opnemen in een beslissende ronde. De plotselinge winst van Georgescu, een kandidaat die openlijk het Roemeense fascisme verheerlijkt en Poetin bewondert, veroorzaakte een schok. Maar ze wierp ook vragen op, die sindsdien slechts ten dele zijn beantwoord.
Deze week openbaarde de huidige president Klaus Ioannis geheime documenten van de veiligheidsraad, die vorige week bijeenkwam. Daarin stellen de Roemeense autoriteiten dat Georgescu bij zijn campagne is bevooroordeeld door TikTok, het sociale medium dat een sleutelrol speelde bij zijn online-bliksemcampagne (9 van de 19 miljoen Roemenen gebruiken TikTok). Ook stellen ze dat er mogelijk sprake is van Russische inmenging, hoewel ze dit laatste niet direct kunnen bewijzen.
Naar aanleiding van deze documenten heeft het Grondwettelijk Hof, waarvan de negen leden zijn benoemd door de president en het parlement, vele verzoeken ontvangen om de verkiezingen ongeldig te verklaren. Dat was vrijdag voldoende reden om een spoedsessie te beleggen en vervolgens de eerste ronde ongeldig te verklaren. De beslissing van het Hof was unaniem.
Een eerste reactie van Georgescu bleef uit. Hij kondigde aan vrijdagavond te zullen reageren op de rechtse televisiezender Realitatea Plus. Eerder verweerde hij zich wel tegen aantijgingen van een frauduleuze socialemediacampagne en Russische inmenging. Volgens hem zijn die beschuldigingen bedoeld om zijn kandidatuur te dwarsbomen. ‘TikTok is niet gaan stemmen, het waren echte, levende mensen.’
George Simion, partijleider van de extreemrechtse AUR, noemde het ‘een schande, een staatsgreep’. De AUR steunt Georgescu. Simion riep zijn achterban wel expliciet op niet uit protest de straat op te gaan. Bij de parlementsverkiezingen van afgelopen zondag (Roemenen zouden dit jaar in drie weken tijd zowel een president als een parlement kiezen), kwam de AUR als tweede partij uit de bus. Gezamenlijk met twee kleine partijen is extreemrechts goed voor een derde van de stemmen in het land, een niet eerder geziene ruk naar rechts.
De verkiezingen afgelopen weken vonden plaats in een context van grote onvrede over de gevestigde politiek. Na jaren van corruptie onder de gevestigde partijen als de PSD en sociaal-economische problemen zoals armoede wijken kiezers uit naar de flanken. Tegelijk is er toenemende polarisatie in het land, de afgelopen weken werd er meermaals gedemonstreerd tegen Georgescu.
Ook de liberale en pro-Europese presidentskandidaat Elena Lasconi trok fel van leer tegen het Hof. Ze noemde het besluit vrijdag ‘immoreel’ en ‘illegaal’. ‘Het vernietigt de essentie van de democratie: de stemming.’ Naar haar mening had het Hof zich pas over deze kwestie moeten buigen na de verkiezingen van komende zondag. ‘De Roemeense staat treedt de democratie met voeten.’
In principe is de stembusgang zelf op 24 november zo goed als probleemloos verlopen. Het Hof lijkt te oordelen op basis van Georgescu’s campagne vooraf en tijdens de verkiezingen, alsook van verdenkingen van Russische invloed als reden om de verkiezingen te annuleren. De exacte argumentatie van het Hof wordt pas later gepubliceerd. Feit blijft dat twee miljoen kiezers op Georgescu hebben gestemd. Zoals Lasconi het kernachtig verwoordt: ‘Of we dat nou leuk vinden of niet.’
Premier Marcel Ciolacu van de sociaaldemocratische PSD noemde de uitspraak juist ‘de enige juiste oplossing na vrijgave van de documenten (…) waaruit blijkt dat de uitslag van de Roemeense stemming schaamteloos is vertekend als gevolg van Russische interventie’. Ciolacu was zelf presidentskandidaat voor de PSD en leek in de peilingen de gedoodverfde winnaar. Maar hij verloor op 24 november nipt van Lasconi. Het is voor het eerst in decennia dat de PSD geen kandidaat leverde voor de tweede ronde.
Het Hof boog zich al eerder over de geldigheid van de verkiezingen op grond van andere klachten, die leidden tot een hertelling. Maar het verklaarde de verkiezingen toen niet ongeldig. Deze juridische manoeuvres leidden tot onvrede en angst. Daarnaast zien niet alle Roemenen het Hof als volledig onafhankelijk, omdat een deel van de rechters is benoemd door de gevestigde politiek.
Wat de komende weken zal gebeuren en hoe kiezers reageren op de beslissing van het Hof, laat zich niet voorspellen. Wel staat vast dat Roemenië zich op onontgonnen terrein begeeft.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant