De bitcoin boekte donderdag een historisch record. Voor het eerst brak de cryptomunt door de symbolische barrière van 100 duizend dollar. Maar de munt blijft moeilijk te classificeren: betaalmiddel of belegging? En dan zijn er nog die sinistere kanten.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
Is de bitcoin de ‘valuta van de vrijheid’, een verdedigingslinie tegen autoritaire regimes, verwoestende inflatie en de surveillance-zucht van staten en techbedrijven? Of is de bitcoin-hausse een van die vlagen van financiële verstandsverbijstering waar de mens door de eeuwen heen af en toe aan ten prooi is gevallen, vergelijkbaar met de tulpenmanie, de internetzeepbel of de kredietcrisis?
Half Dr Jekyll, half Mr Hyde: zo extreem verdeeld zijn de meningen over ’s werelds waardevolste cryptomunt, die donderdag voor het eerst door de symbolische grens van 100 duizend dollar brak. Het programmeerbare geld is ‘rattengif’, aldus superbelegger Warren Buffett. ‘Economisch nutteloos’, vindt Nobelprijswinnend econoom Paul Krugman, en ‘niets waard’, volgens ECB-president Christine Lagarde.
Toch zijn alle bitcoins in de wereld inmiddels meer dan 2.000 miljard dollar waard, meer dan het bbp van landen als Zuid-Korea, Spanje en Australië. En dat voor een virtuele munt waarvan critici betwijfelen of het überhaupt geld genoemd kan worden – het is eerder een zeer riskante belegging, vindt De Nederlandsche Bank. Een kleine zestien jaar sinds de lancering door de mysterieuze ‘Satoshi Nakamoto’ geldt de bitcoin nog altijd maar in twee landen als wettig betaalmiddel: El Salvador en de Centraal-Afrikaanse Republiek.
De bitcoin is het vogelbekdier van de financiële wereld. Toen Europese kolonialisten eind 18de eeuw voor het eerst een vogelbekdier zagen, wisten ze niet wat ze met het vreemde schepsel aanmoesten. Was dit een mol die extreem goed kon zwemmen? Of een eend die voortreffelijk tunnels kon graven?
De bitcoin is al even moeilijk te classificeren. Is de munt een betaalmiddel? Dan wel een enigszins curieus betaalmiddel, waarvan de waarde de afgelopen jaren nogal heftige schommelingen vertoonde. De afgelopen twaalf maanden nam de waarde van de bitcoin bijvoorbeeld met liefst 134 procent toe. Tussen november 2021 en november 2022 daalde de waarde van de munt juist met driekwart. Voor een betaalmiddel zijn dergelijke fluctuaties niet bijster handig.
Is de bitcoin dan misschien eerder een belegging? Maar dan wel een belegging zonder inkomstenstroom – denk aan dividend in het geval van een aandeel, of rente bij obligaties. Bovendien heeft een bitcoin verder geen intrinsieke waarde. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld goud, dat nog industriële toepassingen heeft, of gebruikt kan worden om sieraden van te maken.
Toegegeven: een eurobiljet heeft ook geen intrinsieke waarde, behalve misschien als grondstof voor confetti. Maar de euro is dan ook geen belegging, maar een betaalmiddel, waarvan de prijs aanmerkelijk stabieler is dan die van de bitcoin.
Die onzekerheid weerhoudt tientallen miljoenen Nigerianen en Turken er echter niet van om de bitcoin te gebruiken als bescherming tegen de uitholling van de naira (34 procent inflatie in oktober) of de lira (47 procent in november). In dictaturen als Rusland, Belarus en Venezuela is de bitcoin bijna de enige manier waarop dissidenten – wijlen Aleksej Navalny was er een van – nog aan geld kunnen komen. Hetzelfde geldt voor steeds meer Afghaanse vrouwen onder het Taliban-regime.
Sinistere kanten heeft de bitcoin echter ook. De afpersing van ziekenhuizen en scholen met gijzelsoftware, een criminele tak van sport die de wereld naar schatting inmiddels tientallen miljarden euro’s per jaar kost, is onlosmakelijk verbonden met bitcoins en andere cryptovaluta.
Andere ‘early adopters’ van de bitcoin zijn witwassers, geldschieters van terreurgroepen, het Noord-Koreaanse kernprogramma, handelaars in drugs en kinderporno en zelfs huurmoordenaars. Het is veelzeggend dat de overheid met de meeste bitcoins, de Verenigde Staten, zijn ruim 213 duizend bitcoins te danken heeft aan het confisqueren van crimineel geld.
Tegelijkertijd is het moeilijk te zeggen of de bitcoin per se misdadiger is dan bijvoorbeeld contant geld. Schattingen over het criminele aandeel in alle cryptotransacties lopen nogal uiteen, van 0,34 procent volgens de industrie zelf tot liefst 46 procent van alle bitcoin-betalingen volgens een (weliswaar vijf jaar oude) academische studie.
Ongemakkelijk voor de ‘valuta van de vrijheid’ – zoals Robert F. Kennedy junior, Trumps beoogde minister van Volksgezondheid de munt bijvoorbeeld noemt – is bovendien dat vooral onder autoritaire leiders de laatste tijd een liefde lijkt op te bloeien voor bitcoin. Al past daarbij de nuance dat China, waar de handel in cryptovaluta sinds 2021 aan banden is gelegd, een belangrijke uitzondering is.
De Russische president Poetin wilde het gebruik van bitcoin aanvankelijk strafbaar stellen, maar sinds het delven van bitcoins een handige manier blijkt om westerse sancties te omzeilen, is hij van gedachten veranderd. Een ander voorbeeld is de zelfbenoemde ‘coole dictator’ Nayib Bukele, president van El Salvador, dat bitcoin drie jaar geleden als eerste land tot wettig betaalmiddel bombardeerde.
En dan is er nog Donald Trump, die de bitcoin drie jaar geleden nog afdeed als ‘oplichterij’, maar zich bedacht toen de crypto-industrie een godsvermogen in zijn campagne stak. De crypto-industrie spendeerde 245 miljoen dollar, het meeste van alle Amerikaanse industrieën, om gelijkgestemde kandidaten in het Congres of het Witte Huis te krijgen – een bedrag dat overigens redelijk gelijk verdeeld was over Democraten en Republikeinen. Sindsdien heeft Trump zich ontpopt tot bitcoins grootste bondgenoot, wat niet helemaal los kan worden gezien van zijn groeiende financiële belangen in de cryptowereld.
Hoe dit alles past bij de oorspronkelijke libertarische en anarchistische idealen van de bitcoingemeenschap is een tikje raadselachtig. De bitcoin begon als een frontale aanval van zogeheten cypherpunks op de financiële status quo, zoals de punkbeweging dat in de jaren zeventig had gedaan bij de gevestigde orde in de muziek.
Het doel was een munt in het leven te roepen waar de menselijke factor uit verbannen was. In plaats van feilbare politici en centrale bankiers, met hun hinderlijke neiging om de inflatie aan te wakkeren, moesten algoritmes de dienst uitmaken.
Waar onze euro’s en dollars gecreëerd worden door private en centrale banken, is de schepping van bitcoins uitbesteed aan ‘delvers’, die met brute computerrekenkracht complexe wiskundige puzzels moeten oplossen. De ingeprogrammeerde schaarste van de munt – er zullen tegen het jaar 2140 maximaal een kleine 21 miljoen bitcoins in omloop zijn, en het aantal bitcoins loopt nu al tegen de 20 miljoen – moet daarbij inflatie voorkomen.
Het succes van de bitcoin stelt toezichthouders voor lastige vragen. Moeten ze de cryptomunt proberen te temmen met regulering, als dit überhaupt al mogelijk is? Of kunnen ze de bitcoin beter ruim baan geven, in de hoop dat de voordelen van de munt uiteindelijk groter blijken te zijn dan de nadelen? Hoe het ook zij, de bitcoin negeren is geen optie meer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant