Schoolbesturen vrezen voor boetes als de Belastingdienst per 1 januari strenger gaat controleren op schijnzelfstandigheid. Maar zzp’ers weren is ook geen optie, want dan zullen ze vaker klassen naar huis moeten sturen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
Leraar plotseling ziek? In het onderwijs, waar de tekorten net als in de zorg nijpend zijn, bieden zelfstandigen vaak uitkomst. Ze vullen de gaten in het rooster, en springen bij als een docent uitvalt met een burn-out of met zwangerschapsverlof gaat.
Volgens de laatste cijfers van het CBS waren er vorig jaar 84 duizend zelfstandigen (goed voor 11,4 procent van het totaal) werkzaam in het onderwijs. Hieronder vallen naast leerkrachten ook onderwijsassistenten, directeuren en interne begeleiders. Ter vergelijking: in 2017 waren dit er nog 66 duizend. Hun aantal is dus sterk gegroeid, maar de overheid wil dit nu een halt toeroepen.
Per 1 januari gaat de Belastingdienst actief controleren op schijnzelfstandigheid, oftewel zzp’ers die volgens de wet eigenlijk werknemers zijn. In het onderwijs gaat het om zelfstandige leerkrachten die min of meer dezelfde taken uitvoeren als hun collega’s in vast dienstverband.
Dit werkt oneerlijke concurrentie en ongelijke arbeidsvoorwaarden in de hand. Bovendien zijn zzp’ers niet altijd even goed gedekt, bijvoorbeeld omdat ze geen arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben afgesloten. De overheid wil deze groep beter beschermen.
De vraag is alleen of zzp’ers in het onderwijs hierop zitten te wachten. In een sector waar de banen voor het oprapen liggen, is het vrijwel altijd een bewuste keuze om als ondernemer aan de slag te gaan. Het biedt tal van voordelen, zoals meer flexibiliteit en een afwisselend rooster.
Een zzp’er in het onderwijs is bovendien niet gebonden aan de schoolvakanties en kan zich – conform opdracht – onttrekken aan ‘vervelende’ taakjes, zoals vergaderingen en bergen administratie.
Uit onderzoek dat Flexonderwijs, een non-profitplatform dat zelfstandigen koppelt aan scholen, liet uitvoeren onder duizend van haar eigen zzp’ers, blijkt dat 74 procent weigert in loondienst te gaan. ‘Die ben je dan dus mogelijk kwijt’, zegt initiatiefnemer Jan-Willem Duim, die zelf ook als zzp’er in het onderwijs werkt.
De wet kan volgens hem in potentie bijdragen aan een uittocht van leraren, die in de praktijk vaak ook andere werkzaamheden verrichten. Hierdoor wordt de krapte in de markt verder aangewakkerd.
Sommige besturen, ook in de kinderopvang, hebben aangekondigd dat ze vanaf volgend jaar alleen nog met vaste medewerkers willen werken. Ze vrezen voor boetes, die kunnen oplopen tot 5.514 euro per persoon (10 procent van de misgelopen inkomstenbelasting). In een tijd van aangekondigde bezuinigingen in het onderwijs komt dit uiterst ongelegen.
Toch denkt Duim dat er voorlopig weinig zal veranderen. De regering heeft beloofd het eerste jaar ‘terughoudend’ te zijn met het uitdelen van boetes. Daar komt bij dat de Belastingdienst met 80 fte nauwelijks capaciteit heeft om extra controles uit te voeren.
Het laatste wat scholen bovendien willen, is klassen naar huis sturen. ‘Ze kunnen dus niet anders dan zzp’ers blijven inhuren’, zegt Duim.
Hans van Hest, directeur van basisschool De Droomspiegel in Almere, heeft van het bestuur de opdracht gekregen om zelfstandigen die bij hem op school werken ‘niet halsoverkop weg te sturen’. Voorlopig is er geen reden tot zorg, kreeg hij te horen.
Wel ziet hij dat zelfstandige medewerkers alvast voorsorteren op de nieuwe regels. Eén zzp’er heeft bijvoorbeeld een bv opgericht, zodat er op papier geen sprake is van schijnzelfstandigheid, al is de vraag of de Belastingdienst deze constructie zal accepteren.
Een andere zzp’er gaat zich inschrijven bij een detacheringsbureau, een draaideurroute die met de nieuwe wet waarschijnlijk veelvuldig zal worden toegepast.
Voor scholen pakt dit nadelig uit, omdat de rekening een stuk hoger wordt. Aan zzp’ers zijn scholen doorgaans iets meer kwijt dan aan vaste medewerkers, vanwege het hogere uurtarief. Bij gedetacheerden komen hier nog kosten bij voor het bureau, dat winstmarges hanteert die variëren van 15 tot 50 procent.
De Algemene Rekenkamer berekende dat een leerkracht in loondienst ongeveer 58 euro per uur kost, ten opzichte van 113 euro voor een gedetacheerde docent in dezelfde schaal. Bijna twee keer zoveel dus.
‘Een aderlating’, verzucht Hans van Hest van De Droomspiegel. ‘Maar soms staan we met de rug tegen de muur.’ De school probeert zelfstandigen ‘met allerlei lokkertjes’ ervan te overtuigen om in vaste dienst te gaan. ‘We bieden bijvoorbeeld hele goede scholingstrajecten aan’, zegt Van Hest. ‘En garantie op een diploma.’
Of het gaat helpen? Nee, denkt hij. ‘De huidige generatie zzp’ers ziet geen noodzaak om in loondienst te gaan.’
Hier staat tegenover dat het voor scholen aantrekkelijk is om een flexibele schil aan zelfstandigen te behouden voor het geval er nood aan de man is. ‘Ik krijg vaak een dag van tevoren een aanvraag’, zegt Wendy de Roo, die in de regio Utrecht als zzp’er in het onderwijs werkt. ‘Hierdoor werk ik veelal losse dagen op verschillende scholen, die hier heel blij mee zijn.’
Een vast dienstverband is voor haar geen optie, want ze is naast het onderwijs ook actief als zelfstandig hr-medewerker. ‘Ik ben juist teruggekeerd naar het onderwijs omdat ik beide werkzaamheden kan combineren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant