Na zes spannende uren is een machtsgreep door de Zuid-Koreaanse president Yoon Suk-yeol dinsdagavond afgewend. Yoon probeerde de macht naar zich toe te trekken door de noodtoestand uit te roepen. Twee experts beantwoorden de beste en meestgestelde lezersvragen hierover.
Heeft de oppositie daadwerkelijk pro-Noord-Koreaanse standpunten?
Koreadeskundige Casper van der Veen zegt hierover: "De term pro-Noord-Koreaans kun je vooral zien als scheldwoord. Het is hetzelfde als iemand voor verrader of leugenaar uitmaken. Het besluit van Yoon heeft niets te maken met Noord-Korea, maar is gericht op de oppositie in eigen land. Yoon beschuldigt de oppositie ervan telkens zijn plannen te blokkeren. Dat komt doordat de oppositiepartijen een absolute meerderheid hebben in het parlement. Volgens de president maken de blokkades regeren onmogelijk."
Hoe geliefd was Yoon vóór de noodtoestand?
Van der Veen: "Nadat Yoon de presidentsverkiezingen in 2022 nipt had gewonnen, waren er veel spanningen. Zo werden maatschappelijke problemen, zoals de woningcrisis en vergrijzing, nauwelijks aangepakt. Yoons beleidsplannen werden tegengehouden door de oppositie. Bovendien werkt diezelfde oppositie Yoon nog verder tegen: inmiddels zijn er twintig afzettingsprocedures gestart tegen onder anderen parlementsleden en de minister van Binnenlandse Zaken."
"Daarnaast zijn er nog de beschuldigingen richting Yoons vrouw, Kim Keon-hee." De Zuid-Koreaanse first lady wordt beschuldigd van onder meer aandelenfraude, het aannemen van steekpenningen en bemoeienis met regeringszaken. "Daarom had Yoon vlak voor het afkondigen van de staat van beleg nog maar van 20 procent van de bevolking steun", vertelt Van der Veen. "Die twee factoren zullen waarschijnlijk voor Yoons machtsgreep hebben gezorgd."
Wat bezielde Yoon?
Van der Veen: "Het afkondigen van de noodtoestand heeft veel mensen verbaasd. Je kunt nu verklaren waar het vandaan komt, maar dit heeft niemand zien aankomen. Juist omdat het zo'n extreme beslissing is. In Yoons situatie kun je het zien als een beslissing die je enkel neemt als je niets meer te verliezen hebt."
"De machtsgreep is niet goed voorbereid en uitgevoerd. Hij heeft dit waarschijnlijk met zijn minister van Defensie bekokstoofd. Mogelijk is ook een handjevol militairen erbij betrokken. Want bijna alle eenheden van het leger wisten van niets, net als premier Han Duck-soo. Als je een staatsgreep pleegt, dan doe je dat niet op een dinsdagavond. Het lijkt een impulsieve beslissing te zijn geweest, gedreven door zijn persoonlijke frustraties. Ik verwacht daarom dat zijn populariteit de komende tijd nog verder zal dalen."
Wat was de rol van het leger en de politie bij het uitroepen van de noodtoestand? Steunden ze Yoon of het parlement?
Tycho van der Hoog is universitair docent Internationale Veiligheidsstudies aan de Nederlandse Defensie Academie en zegt hierover: "Zuid-Korea was tot de jaren tachtig een militaire dictatuur. De transitie naar democratisch bestuur was een bloedige strijd die veel Zuid-Koreanen zich nog herinneren. Sindsdien heeft de krijgsmacht zich neutraal opgesteld in politieke kwesties."
"Er zijn nu ook geen aanwijzingen dat president Yoon brede militaire steun voor een staatsgreep had. Nadat de noodtoestand was uitgeroepen, zette Yoon de politie in om het parlementsgebouw te bewaken. Maar dit leidde niet tot buitensporig geweld. Daarom lijkt het erop dat het leger en de politie hebben geprobeerd zich zo min mogelijk te mengen in de strijd tussen de president en het parlement. Deze lastige balans lijkt goed te hebben uitgepakt nu een staatsgreep voorkomen is."
Gaat dit tot onrust in de samenleving leiden?
Van der Veen: "Ik heb veel contacten in Zuid-Korea. De meeste mensen zijn geschrokken en boos, maar niet bang. Burgers zijn dinsdagnacht de straat opgegaan en voelen die noodzaak ook - hun president heeft immers iets heel geks gedaan. Nu is de mislukte machtsgreep nog steeds het gesprek van de dag. Tegelijkertijd reden er de ochtend na de mislukte machtsgreep gewoon metro's en gingen mensen naar hun werk en school. Het leven in Zuid-Korea is niet ontregeld, op die dinsdagnacht na."
"In die nacht stemden alle aanwezigen tegen de noodtoestand, onder wie zeventien leden van Yoons eigen partij, de People Power Party. Daarnaast gingen demonstranten de straat op en bleven de media live verslag doen, ondanks dat Yoons bevel dit eigenlijk had verboden. Daaruit kun je concluderen dat het een roekeloze actie van Yoon en zijn minister van Defensie was, maar ook dat Zuid-Korea een stabiele en weerbare democratie is."
Kan Yoon hiervoor aangeklaagd worden?
Van der Veen: "Na de mislukte machtsgreep is Yoon niet meer in het openbaar gezien. Er is wel een verklaring. Maar tot nu toe is zijn zwijgen oorverdovend."
"Er is een afzettingsprocedure tegen president Yoon begonnen. De stemming over zijn afzetting is zaterdag om 11.00 uur Nederlandse tijd. Daarvoor is een tweederdemeerderheid nodig: minstens 200 van de 300 parlementsleden moeten voor de afzetting stemmen. De partij van Yoon heeft 108 zetels in het parlement, dus moeten 8 leden van zijn eigen partij voorstemmen. Het is de vraag of dat gebeurt, aangezien Yoons conservatieve partij heeft gezegd misschien niet mee te willen werken. Als dat zo zou zijn, dan zal de onrust denk ik toenemen."
"Als een meerderheid voor aftreden is, dan moet het constitutioneel hof zich hier ook nog over buigen. Het hof moet bepalen of het verzoek vanuit het parlement gegrond is. Als dat zo is, dan wordt de aftreding definitief. Intussen zou de Zuid-Koreaanse premier Han, de regeringsleider, de taken van Yoon moeten waarnemen. De premier kan de mogelijke aftreding van Yoon niet ongedaan maken."
"Veel oud-presidenten in Zuid-Korea zijn na hun aftreden vervolgd. Ik denk dat dit ook gaat gebeuren met Yoon. Zijn actie wordt in Zuid-Korea neergezet als een poging tot een staatsgreep. Yoon keerde zich namelijk tegen zijn eigen regering en wilde het parlement buitenspel zetten. Het lijkt mij erg onwaarschijnlijk dat het weer wordt zoals het vóór de machtsgreep was. Ik denk dat Yoon zijn termijn niet zal uitzitten."
Source: Nu.nl algemeen