Als linkse en progressieve partijen een bredere doelgroep willen anspreken, dan moeten ze gaan begrijpen wat de economie voor gewone mensen betekent. Die hebben bijvoorbeeld meer last van de inflatie.
‘It’s the economy, stupid!’ Met deze befaamde leus gaf campagnestrateeg James Carville in 1992 de succesvolle campagne van Bill Clinton vorm. In de Verenigde Staten wint over het algemeen de presidentskandidaat aan wie de economie wordt toevertrouwd. Dat was in 2024 niet anders.
Al voor de zomer werd duidelijk dat de kiezers Donald Trump op dit thema meer vertrouwden dan de huidige president Joe Biden. Kamala Harris wist het gat wel enigszins te dichten, maar uiteindelijk niet afdoende. Amerikanen die minder hoogopgeleid waren en Amerikanen met een lager inkomen keerden zich massaal af van de Democratische Partij. Daarom scoorden de Democraten aanzienlijk minder dan in 2020.
Hoogopgeleiden zien de economie vaak als een abstracte oefening van variabelen. De Amerikaans economie had zich toch goed ontwikkeld met fikse economische groei, loonstijgingen en enorme groei aan werkgelegenheid? Hoe kon het dan dat de Democraten hiervan niet profiteerden maar juist de verkiezingen verloren?
Veel zaken waren in de tussentijd fiks duurder geworden voor de gewone Amerikaan. De Republikeinen speelden slim in op de ervaren economie door te wijzen op hoe duur veel zaken waren geworden, zoals brandstof tanken of een stuk bacon in de supermarkt. Hier wreekt zich dat hoogopgeleiden de economie anders beleven dan praktisch opgeleiden, die de kostenstijgingen méér voelen en ervaren. En dat hoger opgeleiden dergelijke basale consumptie nog wel eens ridiculiseren.
Over de auteur
Maarten Wiedemeijer is fractievoorzitter van de PvdA in Haarlem. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In Nederland is het niet anders. GroenLinks -PvdA drukten in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen paginabreed in het Financieele Dagblad de doorrekening van het verkiezingsprogramma van het Centraal Planbureau af. Wij hadden toch de beste economische plannen? Waarom stemden de mensen dan niet op ons?
Progressieve politici en hoogopgeleide beleidsmakers willen de economie onder andere beïnvloeden met gedragsveranderingen. De auto moet duurder en het openbaar vervoer goedkoper. Vlees moet prijziger en groente en fruit voordeliger. De accijns op sigaretten en alcohol moet omhoog. Huren mogen flink stijgen zolang de lonen omhooggaan en toeslagen de scherpe randjes eraf masseren. Als alles is ingevoerd en er is gecompenseerd en herverdeeld tussen werkenden en het bedrijfsleven, zien de doorrekeningen er in de spreadsheets gunstig uit. Gunstiger dan bij rechtse partijen.
Het probleem is dat praktisch opgeleiden al deze voorstellen heel anders ervaren. De kosten van het dagelijks leven drukken verhoudingsgewijs veel harder op de portemonnee. Economisch vakblad ESB publiceerde recentelijk ook nog een artikel dat stelt dat de modelmatige koopkrachtplaatjes te weinig rekening houden met hoe inflatie een andere invloed heeft op huurders en kopers.
Als je weinig hebt, dan voelt het daarnaast ook alsof progressieve partijen jou ook nog eens komen vertellen dat je jouw levensstijl moet aanpassen en bijvoorbeeld de auto moet laten staan. Conservatieve politici spelen hier slim op in. Ze presenteren verkiezingen als een cultuurstrijd, waarbij politiek vooral draait om levensstijl. Maar het is aan progressieve politici om hun die ruimte niet te geven.
Er is een koerswijziging nodig om het vertrouwen van de werkende klasse te herwinnen. Maak eerst het openbaar vervoer beter en goedkoper voordat je de auto extra belast met accijns en parkeerkosten in de steden. Verlaag de belasting op arbeid. Zorg voor een verhoging van de lonen, bijstand en AOW om het vertrouwen te herwinnen. Laat zien dat links beleid goed is voor de portemonnee, terwijl rechtse politici het belastinggeld cadeau geven aan vermogenden en het bedrijfsleven. Zo ook het huidige kabinet, dat onderaan de streep enkel de lasten verlaagt voor aandeelhouders en vermogenden.
Linkse partijen hebben veelal wél de plannen waar werkenden van profiteren. Het is dan ook aan hen om dat prioriteit te geven boven andere beleidsambities en idealen, en om keuzes te maken die aansluiten bij wat de economie betekent voor gewone mensen. Alleen zó kunnen linkse en progressieve partijen een bredere doelgroep aanspreken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant