Na 25 jaar onderhandelen zou Europa eind deze week een vrijhandelsakkoord met Zuid-Amerika sluiten: een bezegeling van een nieuwe geopolitieke vriendschap. Maar nu probeert Frankrijk uit alle macht het verzet te mobiliseren.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft vooral over het Middellandse Zeegebied en migratie, natuur en milieu.
De voortekenen waren gunstig. Nog geen maand geleden zei Ursula von der Leyen, de inmiddels herkozen voorzitter van de Europese Commissie, dat de onderhandelingen over een handelsakkoord met Zuid-Amerika zich in ‘de laatste fase’ bevonden. De Braziliaanse president Lula zei eerder al dat hij ‘nog nooit zo optimistisch’ was geweest over het langverwachte verdrag.
Alles wees erop dat de Europese Unie en de Mercosur-landen de overeenkomst op 5 of 6 december zouden ondertekenen, op een top in de Uruguayaanse hoofdstad Montevideo. Totdat begin deze week ineens bleek dat Von der Leyen niet naar Zuid-Amerika zou afreizen.
De onderhandelingen over het handelsakkoord slepen zich al 25 jaar voort. Toch is er voor de meeste Europese landen, en ook voor de Europese Commissie, nu ineens haast bij. ‘We moeten het vrijhandelsverdrag afronden’, zei de Duitse bondskanselier Olaf Scholz onlangs nog. ‘Het heeft te lang geduurd.’
In een tijd waarin de banden met de VS en China steeds onzekerder worden, is de Europese Unie naarstig op zoek naar nieuwe geopolitieke vrienden. Daarbij kijkt Europa nadrukkelijk naar de Mercosur-landen: Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en sinds kort ook Bolivia.
Zelf zei Von der Leyen dat dit ‘een verdrag is van groot economisch en strategisch belang’. Door het sluiten van een handelsakkoord zouden de importheffingen op tal van producten verdwijnen. Het wordt voor Europa dan goedkoper om auto’s en machines, pesticiden en medicijnen, wijn en kaas te exporteren. Van de andere kant zou Zuid-Amerika goedkoper grondstoffen, vlees en soja, of auto-onderdelen kunnen uitvoeren.
Vooral Duitsland is een groot voorstander. ‘Het vrijhandelsverdrag zou een bevrijding zijn voor de Duitse economie’, zei Volker Treier van de Duitse Kamer van Koophandel en Industrie tegen Deutsche Welle. ‘Dit is het moment. Je kunt niet 25 jaar lang onderhandelen, geen deal sluiten, en dan blijven geloven dat je het als kauwgum kan blijven uitrekken. Als het nu niet gebeurt, wanneer wel?’
Ook Spanje en Portugal zien het handelsakkoord zitten. ‘Is de Europese Unie geïnteresseerd in een isolement?’ vroeg Luis Planas, de Spaanse minister van Landbouw, zich retorisch af. ‘Of is ze geïnteresseerd, in de huidige geopolitieke context, in het uitbreiden van het netwerk van handelsovereenkomsten, om onze economische en commerciële invloed te behouden? Ik denk dat het antwoord heel duidelijk is.’
Maar dat is buiten met name Frankrijk gerekend. Volgens de Franse krant Le Monde is er een ware race gaande tussen de Europese Commissie en Frankrijk. Brussel probeert, onder druk van Berlijn, het akkoord in veilige haven te loodsen. Frankrijk tracht op alle fronten het verzet tegen het akkoord te mobiliseren.
De Franse boeren zijn bang dat het handelsverdrag tot oneerlijke concurrentie zal leiden. Ze legden onlangs – naar goed gebruik – de snelwegen plat.
‘Wij hebben in Europa te maken met allerlei regels voor de voedselproductie. In Zuid-Amerika gelden dezelfde regels niet. Dat is waartegen we protesteren’, legde een Franse melkveehouder en vakbondsman uit. De vrees is dat voedsel uit Zuid-Amerika – rundvlees, kip, suiker, honing – de Europese producten uit de markt zal drukken.
President Emmanuel Macron schaart zich achter de Franse boeren. Volgens hem is de tekst van het verdrag ‘zoals die er nu ligt’ onacceptabel. Frankrijk wil vastleggen dat de Zuid-Amerikaanse landen het Klimaatakkoord van Parijs respecteren en ontbossing voorkomen. Bovendien moeten ze de eisen die in Europa voor de voedselproductie gelden ‘spiegelen’.
Behalve Frankrijk heeft ook Polen zich tegen het handelsverdrag gekeerd. Het Nederlandse parlement stemde deze week eveneens tegen.
Niet alleen partijen met een grote boerenachterban, ook groene partijen hebben bezwaren. Zij voorzien dat de bio-industrie zal profiteren van dit verdrag. Als er meer vraag komt naar veevoer (zoals soja) en rundvlees uit Zuid-Amerika, zijn er meer akkers en weiden nodig. Daardoor kan de kap van het tropische woud toenemen.
Om het verdrag te blokkeren, moeten minimaal vier EU-landen, met minstens 35 procent van de EU-bevolking, ertegen stemmen. Vanuit Frankrijk zijn de ogen vooral gericht op Italië, waar het kabinet verdeeld is over dit onderwerp.
Europese liberalen waarschuwen ondertussen dat China klaarstaat, als Europa de Zuid-Amerikaanse landen niets te bieden heeft. ‘Het zelfvertrouwen groeit in de Mercosur-landen, net als overal in het Mondiale Zuiden’, zei Volker Treier, de vertegenwoordiger van de Duitse Kamer van Koophandel. ‘Nu zijn ze nog bereid naar ons te kijken, maar dat zal niet eeuwig zo blijven.’
Ook Kaja Kallas, de nieuwe Europese buitenlandchef, liet er vorige maand geen twijfel over bestaan. ‘Als wij geen handelsverdrag met hen sluiten, dan zal China in het gat springen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant