Het uitroepen van de staat van beleg herinnerde de Zuid-Koreanen aan de donkere tijd dat het leger de dienst uitmaakte. Maar de politieke rol van het leger is nagenoeg voorbij; Zuid-Korea is volgens deskundigen een toonbeeld van een succesvolle transitie naar een burgerbestuur.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Het leek een klassieke staatsgreep: nadat de Zuid-Koreaanse president Yoon Suk-yeol dinsdag de staat van beleg had afgekondigd, verschenen pantserwagens in de straten van Seoul. Een kleine groep militairen drong het parlement binnen. De chef-staf van de landmacht verbood alle politieke activiteiten.
Maar van de rest van de legertop werd tijdens de zes uur durende chaos niets vernomen. De hoogste militaire leiders lieten zich er niet toe verleiden om de president openlijk te steunen. Of om een coup te plegen tegen een impopulaire president om een einde te maken aan gespannen situatie.
Woensdag trok minister van Defensie Kim Yong-hyun, een burger, het boetekleed aan. Hij en niet de legertop had de militairen dinsdag de straat op gestuurd, en hij had Yoon geadviseerd om de noodtoestand uit te roepen. Ruim veertig jaar nadat militairen voor het laatst de staat van beleg hadden afgekondigd, lieten politici en burgers dinsdag zien dat zij niet terug willen naar die moeilijke tijd. En het leger evenmin.
Die militaire dictatuur, die enkele decennia heeft geduurd, is nog altijd een trauma in Zuid-Korea. De staat van beleg werd voor het laatst afgekondigd in 1981. Generaal Chun Doo-hwan greep naar het middel om verzet tegen zijn dictatuur onmogelijk te maken na de moord op zijn militaire voorganger Park Chung-hee. Chun regeerde tot 1988 met harde hand, waarna een moeizaam proces in gang werd gezet door achtereenvolgende burgerpresidenten om een einde te maken aan de almacht van het leger.
Generaal Park had in 1961 de basis gelegd voor die almacht met het plegen van de eerste militaire coup. Hij was de grondlegger van de economische grootmacht die Zuid-Korea tegenwoordig is, maar zijn bestuur veranderde steeds meer in een militaire dictatuur. Ook Park kondigde de staat van beleg af, in 1972, waarna hij met straffe hand regeerde en de oppositie monddood maakte.
Oppositieleider Kim Dae-jung, een felle criticus van het Park-regime, werd in 1973 in een hotel in Japan ontvoerd door inlichtingendienst KCIA. De agenten wilden Kim voor de Japanse kust laten verdrinken, maar de moordpoging op de latere Nobelprijswinnaar voor de Vrede mislukte. Hij werd overgebracht naar Seoul.
Nadat Park in 1979 werd vermoord door de baas van de KCIA, zette generaal Chun de militaire dictatuur voort. Pas begin jaren negentig, onder burgerpresident Kim Young-sam, begon de invloed van de militairen af te nemen. Kim nam onder andere de gewaagde stap om in zijn eerste jaar de legertop te vervangen.
Ook pakte hij de machtige militaire inlichtingendienst MSC aan. Deze had ruime bevoegdheden en bespioneerde onder meer politieke partijen, universiteiten en de media. Kim hervormde de MSC, beperkte de taken en bracht de dienst onder parlementaire controle. In 1995 werd zelfs besloten tot het aanklagen van Chun en zijn opvolger, iets wat veel Zuid-Koreanen voor onmogelijk hadden gehouden.
Samen met veertien officieren werden ze voor het gerecht gesleept wegens het plegen van een staatsgreep, corruptie en het neerslaan van demonstraties in 1980, waarbij honderden doden waren gevallen. Chun werd ter dood veroordeeld, maar kreeg gratie.
Voormalig oppositieleider Kim Dae-jung zette de hervormingen van zijn voorganger voort. Zo besloot hij de benoeming van oud-militairen op belangrijke overheidsposten in te perken. Ook maakte hij een einde aan de vergaande invloed van het leger op het defensiebeleid.
‘De overgang in Zuid-Korea van een door het leger gecontroleerd autoritair bestuur naar een door burgers gedomineerde democratie, is in grote lijnen een succesverhaal’, concludeerde de Duitse democratiedeskundige David Kuehn in 2022. Kuehn: ‘Twee decennia na de overgang naar democratie is het Zuid-Koreaanse leger onderworpen aan robuust burgerlijk gezag en toezicht.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant