De regering-Barnier was gedoemd te vallen, al voordat de ministersploeg überhaupt was benoemd. Woensdagavond werd het pleit beslecht. Een ongekend verbond van links en radicaal-rechts stuurde het Franse kabinet naar huis, uit onvrede over de begrotingswetgeving.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
De motie van wantrouwen, ingediend door de linkse alliantie Nouveau Front populaire, werd met een overweldigende meerderheid aangenomen. Minstens 288 stemmen waren nodig, het werden er 331. Het is voor het eerst dat een regering op die manier naar huis wordt gestuurd onder de Vijfde Republiek, de huidige Franse staatsvorm.
Het was ontzettend voorspelbaar, maar spannend desondanks: heel Frankrijk zag de val van de regering al maanden aankomen. Nog voordat premier Michel Barnier in september zijn kabinet had gevormd, speculeerde de oppositie van links tot radicaal-rechts al op een zo kort mogelijk mandaat. De spanning zat in de timing, maar bovenal ook in de vraag: wat daarna?
Maandag besloot Barnier een stemming in het parlement te omzeilen, om zo wetgeving door te voeren over de financiering van sociale zekerheid. Ondanks wekenlange onderhandelingen en concessies aan Rassemblement National (RN) kreeg Barnier het niet voor elkaar daarvoor een meerderheid te vinden. Zijn enige uitweg leek artikel 49.3, een maatregel uit de grondwet die een parlementaire stemming overbodig maakt.
Onmiddellijk diende de oppositie daarop een motie van wantrouwen in, zoals het op voorhand had gewaarschuwd. Sinds het kamp-Macron twee jaar geleden de absolute meerderheid in de Assemblée verloor, krijgen opeenvolgende regeringen geregeld zo’n motie aan hun broek. Recordhouder was premier Elisabeth Borne, die 31 moties van wantrouwen overleefde, mede dankzij de principiële weigering van linkse partijen om moties van RN te steunen.
Nu schaart de radicaal-rechtse partij zich voor het eerst achter het initiatief van de linkse alliantie om de regering ten val te brengen. Fractieleider Marine Le Pen keurde de begroting af als ‘gevaarlijk, oneerlijk en bestraffend’. Links gaat tekeer tegen een regering die weigert met hen te onderhandelen en de oren laat hangen naar ‘extreemrechts’.
Zo is nu ook Barnier recordhouder: als kortst zittende premier, met 91 dagen in functie. De val van zijn kabinet stort Frankrijk opnieuw in een politieke crisis, waar president Emmanuel Macron zelf op zijn minst ten dele voor verantwoordelijk is. Sinds hij vriend en vijand verraste met het uitschrijven van vervroegde verkiezingen is de toch al instabiele politieke situatie alleen maar fragieler geworden. Geen van de politieke blokken komt ook maar in de buurt van een meerderheid, en compromissen sluiten zit niet ingebakken in het DNA van de conflictueuze Franse politiek.
Zonder regering zal de begrotingswetgeving voor 2025 niet op tijd door het parlement kunnen worden geloodst. Dat heeft nu al consequenties: in reactie op de politieke chaos schieten de rentes op Franse staatsleningen verder omhoog, terwijl het land kampt met een fors begrotingstekort en een torenhoge staatsschuld.
Aan president Macron de taak om zo snel mogelijk een nieuwe premier te benoemen. Tot die tijd zal een demissionaire regering lopende zaken afhandelen. Om een Amerikaans shutdownscenario te voorkomen, kan die via een speciale wet de begroting van 2024 voorlopig aanhouden voor 2025.
Dat heeft echter nadelen. Zo zullen Fransen in hun portemonnee voelen dat de inkomstenbelasting niet op tijd aan inflatie kan worden aangepast, waarschuwde begrotingsminister Laurent Saint-Martin. Ook brengt het onzekerheid mee voor bedrijven, die daarom mogelijk investeringen uitstellen. Bovendien is zowel een nieuwe regering als begroting snel gewenst om financiële markten gerust te stellen.
Om te voorkomen dat een volgende regering opnieuw moet opereren onder de voortdurende dreiging van een motie van wantrouwen, opperde voormalig premier Gabriel Attal een brede coalitie te vormen van links tot rechts, alleen de radicale partijen op links en rechts uitgezonderd.
Een deel van links heeft daar wel oren naar, mits zij de leiding krijgen – iets wat Macron deze zomer van tafel schoof. Het zou een breuk betekenen in het linkse blok, waarbinnen het radicaal-linkse La France insoumise de grootste is. Die partij vraagt intussen om het vertrek van president Macron. Van alle scenario’s is dat echter het meest onwaarschijnlijke.
Source: Volkskrant