In de rechtszaak om de mondkapjesmiljoenen van Sywert van Lienden en zijn partners vallen woensdag harde verwijten. Volgens de overheid waren de drie mannen die zich tijdens corona presenteerden als weldoeners vanaf het prilste begin uit op bedrog en ‘money’.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
‘Terugblikkend is de staat mild geweest in de duiding van het bedrog van Sywert van Lienden, Bernd Damme en Camille van Gestel.’ Het zijn tijdens de civiele procedure woensdag in de rechtbank in Amsterdam de inleidende woorden van een landsadvocaat die niet meer van plan lijkt om zich in te houden bij het gevecht om de mondkapjesmiljoenen van Van Lienden en zijn compagnons. Nog veel meer dan tijdens de eerste zitting in april gaan de handschoenen uit.
Volgens de landsadvocaat heeft de overheid ten onrechte lang gedacht dat de drie mannen, die tijdens de coronacrisis voor 100,8 miljoen euro aan mondkapjes leverden aan het ministerie van VWS, aanvankelijk ‘goede bedoelingen hadden’. De veronderstelling was dat ze pas na verloop van tijd bezweken onder de verleiding om niet langer ‘zonder winstoogmerk’ te opereren, maar via een eigen bv miljoenen te verdienen.
Alles over politiek vindt u hier.
In werkelijkheid waren Van Lienden en zijn partners ‘vanaf het begin’ van plan om ‘for money’ zaken te doen en niet op non-profitbasis’, stelt de landsadvocaat nu vast. Dat blijkt volgens hem onder andere uit opgedoken chatverkeer tussen Van Lienden en zijn partner. Daarin schrijft de ex-CDA’er als in eerste instantie de deal niet door lijkt te gaan: ‘We worden dus toch geen multimiljonair.’ Na het zetten van de handtekening is de vreugde juist groot. ‘Nu echt rond! Nooit meer geldzorgen.’
De staat zegt er destijds altijd vanuit te zijn gegaan dat ‘winst maken niet het doel was’ van de drie mannen. Van Lienden zou dat ook keer op keer hebben benadrukt. ‘We zitten er niet voor het geld in...’, zo citeert de landsadvocaat een van de uitlatingen tijdens de onderhandelingen. ‘Wat aan het einde over is, gaat linksom of rechtsom naar een goed doel.’
Toch blijkt ook tijdens de rechtszaak dat de procespositie van de staat is aangetast door de oorspronkelijke reactie van het ministerie van VWS na de eerste onthulling in de Volkskrant in mei 2021. De advocaat van Van Lienden wijst er keer op keer op dat toenmalige minister Tamara van Ark de deal juist steeds verdedigde. Volgens haar maakte het niet uit dat er winst was gemaakt. Moties vanuit de Kamer om het geld bij Van Lienden terug te halen werden afgewezen.
Van Lienden blijft ook woensdag volhouden dat de hoofdrolspelers binnen VWS op de hoogte waren van zijn commerciële belangen en er zelfs op aandrongen dat hij zijn eigen bv zou inzetten. Dat de overheid nu alsnog de aan de mondkapjesdeal verdiende 29,3 miljoen euro terug eist, zou volgens de drie ondernemers alleen onder maatschappelijke druk gebeuren en vanwege ‘moraliteit’. ‘De overheid voelt zich achteraf bedrogen’, zegt Steef Bartman, de advocaat van Damme. ‘Maar gelukkig werkt ons rechtssysteem zo niet.’
Naast de overheid maakt het nieuwe bestuur van de liefdadigheidsstichting Hulptroepen Alliantie, onder wie voormalig advocaat-generaal van de Hoge Raad Vino Timmerman, al veel langer aanspraak op de 29,3 miljoen euro die zijn overgebleven van de mondkapjeshandel. Van Lienden zou de charitatieve instelling hebben misbruikt om een deal af te dwingen die vervolgens heimelijk naar de eigen bv werd doorgesluisd.
Voormalige vrijwilligers en medewerkers van Hulptroepen Alliantie, die sinds 2021 de drijvende kracht zijn geweest achter de pogingen om het geld terug te eisen, zeggen dat ze tijdens de pandemie stelselmatig zijn voorgelogen en bedrogen over de heimelijke commerciële belangen van hun voormannen. Ook klanten werd voorgespiegeld dat de bv RGA onderdeel was van het liefdadigheidsinitiatief, waarbij gerenommeerde partijen als Coolblue, Randstad, Flexport en TU Delft werden betrokken. ‘Relief Goods Alliance handelt als Hulptroepen Alliantie’, stond zelfs in algemene voorwaarden van de bv.
Meerdere orders die via Hulptroepen Alliantie binnenkwamen, werden doorgesluisd naar RGA, waarna de winst naar de drie aandeelhouders ging. Ook VWS zou niet hebben doorgehad dat RGA in werkelijkheid helemaal losstond van de stichting, waardoor alle winst naar de drie aandeelhouders zou vloeien. Meerdere betrokkenen, waaronder VWS-ambtenaren, hebben later verklaard dat ze dachten dat Relief Goods Alliance een vertaling was van Hulptroepen Alliantie.
Van Lienden, Damme en Van Gestel houden vol dat voor alle betrokkenen duidelijk was dat Relief Goods Alliance hun commerciële bedrijf met winstoogmerk was. Om te voorkomen dat stichting risico zou lopen, werd de deal met VWS daarom ook ondergebracht bij de eigen bv. ‘Wij hebben dat risico op ons genomen’, zegt Damme, die vorig jaar desondanks werd ontslagen als bestuurder van de stichting, omdat er volgens de rechter duidelijke aanwijzingen waren dat er misbruik is gemaakt van Hulptroepen. Net als Van Lienden kreeg hij een jarenlang bestuursverbod opgelegd.
De overheid en de stichting, die allebei de gemaakte winst opeisen, menen dat de mannen juist amper risico liepen, ook omdat VWS alles vooruitbetaalde. Daarom waren Van Lienden en zijn partners er ook van overtuigd dat ze ‘gillend rijk’ zouden worden. Volgens de drie mannen zijn die destijds opgenomen uitspraken uit de context gehaald. Het waren slechts ‘keukentafelgesprekken’ die iedereen weleens voert, aldus Steef Bartman, advocaat van Damme.
De drie mondkapjeshandelaren, die ook strafrechtelijk worden vervolgd voor oplichting, verduistering en valsheid in geschrifte, zien zichzelf vooral als slachtoffer van een mediahetze en afgunst. ‘We moeten allemaal naar de vernieling’, zegt Van Gestel in een emotioneel slotbetoog. ‘Ik ben op een slap koord over een ravijn gelopen en wordt gestraft omdat ik de overkant heb gehaald’, meent Van Lienden over de mondkapjesdeal die ook verkeerd had kunnen aflopen.
Op 5 februari zal de rechtbank bepalen waar de miljoenen van de mondkapjesdeal naartoe moeten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant