"Waarom hebben ze het niet gelijk verteld?" is een veelvoorkomende reactie bij het nieuws over het vermeende seksueel grensoverschrijdende gedrag van de Britse MasterChef-presentator Gregg Wallace. Centrum Seksueel Geweld-directeur Iva Bicanic legt uit waarom slachtoffers soms stil blijven.
Dit artikel verscheen op 21 januari 2022 voor het eerst op de voorpagina van NU.nl. Omdat de inhoud nog steeds relevant is, plaatsen we het nu opnieuw.
Een op de vier vrouwelijke slachtoffers en een op de drie mannelijke slachtoffers heeft aan niemand verteld dat hij of zij ooit misbruikt is. "Zij hebben goede redenen om niet te vertellen over hun ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld", zegt Bicanic tegen NU.nl.
Ze noemt de vijf belangrijkste redenen waarom slachtoffers zwijgen:
Drie kwart van de mensen die over hun ervaringen met seksueel geweld vertellen, krijgt in een reactie de verantwoordelijkheid in zijn of haar schoenen geschoven. Dat heet victimblaming, zegt Bicanic. Ze vroeg slachtoffers naar de reacties uit hun omgeving op de onthulling en deelde deze op in categorieën.
Iedereen kent de verhalen over een man die 's nachts in de struiken een meisje als een roofdier van haar fiets trekt. Maar in 85 procent van de gevallen is de pleger een bekende van het slachtoffer, vertelt Bicanic. Dat kan een collega, een familielid of een buurman zijn. Niet zelden voelt het slachtoffer zich loyaal naar de dader.
Bicanic: "Er is altijd sprake van een verschil in macht. Degene die het doet is groter, sterker, slimmer of rijker. En daar wordt misbruik van gemaakt." Het feit dat slachtoffers dus over bekenden moeten praten die ook nog machtiger zijn dan zij, maakt het ingewikkeld om uit de school te klappen.
Mensen denken vaak dat ze het gewoon hebben laten gebeuren doordat ze niet in verweer zijn gegaan. "Maar nietsdoen of meewerken is normaal slachtoffergedrag", zegt Bicanic. "Het is een automatische reactie van je lichaam om te kunnen overleven." Uit onderzoek blijkt dat dit in 70 procent van de gevallen gebeurt. Dat zegt dus niets over instemming van het slachtoffer.
Ook is het heel gewoon dat een lichaam een erectie krijgt of vochtig wordt in een stressvolle situatie. Bicanic: "Veel mensen raken hiervan in de war en twijfelen eraan of ze het misschien toch wel lekker vonden. Ook vinden veel mensen het überhaupt al gênant om over seks te praten, laat staan over grensoverschrijdende seks."
Plegers van seksueel wangedrag en misbruik hebben een arsenaal aan dreigementen waardoor slachtoffers zwijgen. Bicanic heeft verschillende voorbeelden: "Als je het vertelt..."
Maar dreigementen kunnen ook subtieler zijn, zoals:
"Heel veel mensen proberen gewoon te vergeten wat er is gebeurd en maken zichzelf wijs dat er niets is gebeurd", zegt Bicanic. "Ook kunnen slachtoffers er pas op latere leeftijd achter komen dat ze bijvoorbeeld verkracht zijn, doordat ze dan meer weten over het leven en over seksualiteit. Dan komt pas het besef." Vooral jonge slachtoffers kunnen deze inschatting zelf nog minder goed maken.
Het blijft een risico voor mensen om te praten over hun ervaringen, doordat toehoorders er iets van vinden. "Als je vertelt wat jou is overkomen, verlies je het alleenrecht op je herinneringen en gaan mensen zich ermee bemoeien. En het kan verkeerd aflopen, bijvoorbeeld wanneer de familie iemand uitsluit." Bicanic zegt daarom: "Mensen gaan het alleen vertellen als het niet anders kan."
Tot slot moeten slachtoffers zelf beslissen óf ze iets willen vertellen, en wanneer en aan wie, vindt Bicanic. "Omstanders moeten ophouden met victimblaming. En de plegers zijn verantwoordelijk, maar hebben zelf ook een probleem. Ik hoop dat we een klimaat scheppen waarin zij zich veilig voelen om hulp te vragen en hun kwetsbaarheid op tafel te leggen."
Heb je hier zelf mee te maken gehad of ken je iemand die hiermee te maken heeft gehad en wil je hier met iemand over praten? Je kan terecht bij Slachtofferhulp Nederland via 0900-0101 of bij het Centrum Seksueel Geweld via 0800-0188 en de chat.
Source: Nu.nl algemeen