Vrijwel uit het niets won de extreemrechtse Calin Georgescu vorige week de eerste ronde van de Roemeense presidentsverkiezingen. Zijn campagne speelde zich vrijwel alleen online af, met name op TikTok, populair onder veel Roemenen. Heeft hij daarbij de Europese regelgeving overtreden?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met tech als specialisme.
De plotselinge populariteit van Calin Georgescu is ongekend: van onzichtbaar in de peilingen naar een overwinning in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Die populariteit is ook te zien op TikTok, waar Georgescu het gros van zijn campagne voerde: in de afgelopen dertig dagen is zijn account gegroeid met meer dan 400 duizend volgers.
De zittende Roemeense regering ruikt vals spel, en heeft de Europese Commissie verzocht onderzoek te doen naar de beïnvloeding van de verkiezingen door TikTok. Georgescu zou zijn populariteit hebben opgekrikt met een schimmige influencercampagne en een netwerk van nepaccounts. Dinsdag werden Europese leidinggevenden van TikTok daarom ontboden bij een hoorzitting van het Europees Parlement.
Deze TikTokcampagne vond voor een groot deel plaats buiten de officiële socialemediakanalen van Georgescu om. Hoe de campagne precies op touw is gezet, is onbekend. Vaststaat dat influencers zijn ingehuurd om video’s te plaatsen die impliciet steun betuigden voor Georgescu. Sommigen hadden dit zelf niet door.
‘Het spijt me dat ik als een hond ben gebruikt voor deze campagne’, vertelt de Roemeense influencer Alex Stremiteanu aan zijn tienduizenden volgers op TikTok. Zonder het te weten droeg hij tegen betaling bij aan de TikTokcampagne van Georgescu, vertelt hij.
Net als tientallen andere influencers, die met zo goed als hetzelfde script video’s maakten om één specifieke hashtag te promoten: ‘balans en verticaliteit’ – een officieuze leus van Georgescu. ‘Ik had geen idee dat mijn filmpjes voor politieke doeleinden zouden worden gebruikt.’
Deze video’s maakten ontegenzeggelijk deel uit van de campagne van Georgescu, maar waren door de makers niet geoormerkt als ‘politieke content’. Volgens leden van het Europees Parlement heeft TikTok verzuimd duidelijk te maken dat deze video’s onderdeel waren van een officiële campagne, waar strenge regels voor gelden onder de Europese Digital Services Act (DSA).
Zo moet duidelijk zijn voor gebruikers van sociale media wanneer zij politieke advertenties zien. Bovendien is ‘microtargeting’ niet toegestaan. Daarbij worden politieke reclames toegespitst op de politieke voorkeur, seksuele geaardheid of geloofsovertuiging van gebruikers.
Madaline Voinea, onderzoeker aan de Roemeense denktank Expert Forum, identificeerde driehonderd accounts die vermomde campagnevideo’s van Georgescu plaatsten zonder dat TikTok ingreep. ‘Dit is vermoedelijk maar het topje van de ijsberg, want TikTok deelt weinig gegevens met onderzoekers.’ Ook plaatsten talloze nepaccounts commentaar onder de video’s.
Door de vermomde reclames en al dan niet menselijke interactie met de video’s – het plaatsen van commentaar, bijvoorbeeld – ontstond er op TikTok een ‘kunstmatige toestroom van aandacht’ naar Georgescu, vertelt Voinea. Het TikTok-algoritme gaf Georgescu en zijn kenmerkende hashtags voorrang, waardoor hij ‘viraal’ kon gaan.
Natuurlijk kan TikTok alleen de opmars van Georgescu niet verklaren. Ook op Facebook groeit Georgescu snel. Bovendien is de onvrede over de huidige politiek in Roemenië groot. Dat blijkt niet alleen uit de winst van Georgescu, maar ook uit het feit dat eenderde van de stemmen zondag naar extreemrechts ging bij de parlementsverkiezingen.
Toch waarschuwt Voinea ervoor de invloed van TikTok in Roemenië niet te onderschatten. Negen van de negentien miljoen Roemenen maken actief gebruik van de app. Veel van de gebruikers zien TikTok bovendien als een alternatief voor traditionele media. Voinea: ‘Het vertrouwen in media en instituties is hier erg laag. Daarom keren veel Roemenen naar sociale media, omdat de informatie daar organischer en oprechter aanvoelt.’
Volgens TikTok is het ‘categorisch onjuist’ om te stellen dat Georgescu op een andere manier is behandeld dan zijn politieke tegenstanders. Het account van Georgescu zelf is voorzien van een politiek label, stelt het bedrijf in een verklaring.
Ook is er ‘actie ondernomen’ tegen video’s die niet voldeden aan vereiste indicatoren, en zijn er 66 duizend nepaccounts verwijderd sinds september. Onbekend blijft hoeveel van deze accounts betrokken zijn geweest bij de campagne van Georgescu.
Zulke verweren noemden twee leidinggevenden van de Europese tak van TikTok vandaag ook tijdens de hoorzitting in het Europees Parlement. Volgens de leden van het Parlement gaat TikTok met deze verklaringen voorbij aan de kritiek over de vermomde campagne: ‘Waar waren de moderatoren tijdens de Roemeense verkiezingen?’, vroeg Dirk Gotink, Europarlementariër namens NSC. Het Parlement wil na afloop van de hoorzitting meer antwoorden hebben.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant