Deze week vinden twee rechtszaken plaats waarin moeders opzettelijk hun kinderen ziek maakten. Deze vorm van mishandeling heet kindermishandeling door falsificatie, ook bekend als het Münchhausen-by-proxy-syndroom. Waarom doet een ouder zijn of haar kind zoiets aan?
Woensdagmiddag doet het gerechtshof in Den Bosch uitspraak in een hoger beroep tegen de 37-jarige Jolanda M. uit Zevenbergen, die eerder tien jaar cel opgelegd kreeg. De moeder zou haar elfjarige zoon in 2020 om het leven hebben gebracht door hem een overdosis zware pijnstillers te geven.
Daarnaast begint donderdag de zaak tegen een zestigjarige vrouw uit Zevenaar. Zij wordt verdacht van zware mishandeling van haar twee dochters tussen 1996 en 2012. De kinderen zouden vanaf enkele maanden na hun geboorte onnodige ziekenhuisopnames, behandelingen en ingrepen hebben moeten ondergaan. Ze zaten daarnaast in een rolstoel terwijl ze konden lopen.
Münchhausen-by-proxy is de bekendste vorm van deze soort kindermishandeling, maar tegenwoordig gebruiken experts liever de term 'kindermishandeling door falsificatie'.
Volgens Rian Teeuw, kinderarts bij het Emma Kinderziekenhuis-Amsterdam UMC en lid van Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling (LECK), zijn er verschillende vormen van falsificeren. "Het kan gaan met de mond, wat inhoud dat de pleger verschijnselen verzint, vergroot of aanpraat", legt ze uit aan NU.nl. "Maar het kan ook met de hand. Dan wordt het kind vergiftigd, verstikt of krijgt het verdunde voeding. Of er wordt bijvoorbeeld bloed toegevoegd aan urine."
Per jaar zijn er zo'n vijftig tot zestig gevallen bekend van kindermishandeling door falsificatie. "Maar het daadwerkelijke aantal ligt zeker hoger, want op veel gevallen hebben we geen zicht", vertelt Teeuw. Uiteindelijk overlijdt naar schatting 6 procent van de kinderen die met deze vorm van mishandeling te maken hebben.
Het is moeilijk voor te stellen dat je als ouder je kind opzettelijk ziek maakt, maar er zijn verschillende motieven. "Er zijn ouders die een ziekelijke behoefte hebben aan aandacht van medisch personeel", vertelt Patries Worm, vertrouwensarts bij Veilig Thuis en kinderarts. Of ze hopen op medeleven vanuit hun omgeving.
Extreme overbezorgdheid is een andere verklaring. "Soms presenteert een ouder het kind zieker dan het is, omdat ze vinden dat de arts niet genoeg aandacht aan hen besteedt."
Teeuw vult aan: "Een ouder kan een separatiestoornis hebben. Dan vindt diegene het moeilijk als het kind niet in zijn of haar nabijheid is, en houdt het hem of haar daarom thuis van school."
Volgens Teeuw kan het bovendien zijn dat de ouder zelf ziek is en bijvoorbeeld lijdt aan een psychose en er daadwerkelijk van overtuigd is dat het kind ziek is.
Ook kan er een andere onderliggende hulpvraag spelen. "We hebben meegemaakt dat een moeder vertelde dat het kind diarree had en niets binnenhield. Dat kindje werd natuurlijk opgenomen ter voorkoming van uitdroging, maar moeder bleef niet slapen. Later bleek dat ze in akelig huwelijk zat en niks mocht van haar man. Dit was de enige manier om een avond met vriendinnen af te spreken."
Soms wordt deze vorm van mishandeling ook ingezet in een voogdijstrijd. "Een moeder heeft eens seksueel misbruik bij het kind door de vader verzonnen om voogdij te krijgen", zegt Teeuw. Daarnaast zijn er gevallen bekend waarbij een ziek kind de ouder financiële voordelen oplevert.
Voor professionals is het moeilijk om vermoedens bevestigd te krijgen. "Het is voor kinderartsen lastig om buiten de spreekkamer te kijken. Je krijgt alleen informatie van de ouder, doorgaans de moeder. Daardoor kan het zijn dat artsen lang meegaan in wat de ouder vertelt", vertelt Worm.
"Wij zijn opgeleid om ouders honderd procent te vertrouwen. Ook als zij zich ongerust maken en wij op het eerste gezicht niets zien, nemen we het serieus", zegt Teeuw. "Maar in deze gevallen moet je gaan werken op basis van wantrouwen."
Worm beaamt dit. "Je moet dan opeens 180 graden draaien om het verhaal van een ouder niet altijd te geloven en te beseffen dat niet alle ouders het beste met hun kind voor hebben."
Vaak hebben artsen een onderbuikgevoel dat moeilijk onder woorden te brengen is, zegt Worm. Dan wordt de casus anoniem besproken met een vertrouwensarts van Veilig Thuis en worden stappen volgens de meldcode gevolgd.
Ook worden veiligheidsstappen ondernomen. Teeuw: "Het kind mag niet in onveiligheid gebracht worden zodra je ouders confronteert. Je wil niet dat de ouder het kind nog zieker maakt." Het kan ook gevaarlijk zijn voor de pleger. "Die wordt als het ware ontmaskerd. Een ouder met psychische problemen kan acuut suïcidaal of psychotisch worden. Het is ontzettend complex."
Naast meldingen vanuit artsen, komen er volgens Teeuw ook signalen vanuit andere hoeken bij Veilig Thuis. "Soms melden opa en oma dat er iets aan de hand is, of op school wordt opgemerkt dat een kind prima kan rondrennen terwijl het daar in een rolstoel aankomt."
Ook Worm kent deze signalen. "Als een kind wel de boterham van de juf eet maar thuis sondevoeding krijgt, gaan er wel belletjes rinkelen", zegt de vertrouwensarts. "Maar we moeten het meer zien. We werken aan vernieuwde richtlijnen voor artsen, zodat het sneller herkend wordt."
Op allerlei terreinen gebeurt er iets met het kind. "Lichamelijk wordt iemand echt ziek gemaakt en kan daar langdurig last van hebben. Ook een misdiagnose van een dokter kan schade opleveren", zegt Teeuw. "Bij langdurig misbruik kan het kind ook mee gaan doen en zelf verschijnselen verzinnen of falsificeren."
Een kind dat klachten wordt aangepraat, denkt vaak echt ziek te zijn. Dat kan tot in de volwassenheid doorwerken, zegt de kinderarts. "Ziekenhuis in, ziekenhuis uit, niet met leeftijdsgenootjes spelen: het heeft allemaal invloed. Een kind kan niet deelnemen aan het normale leven. Daar heeft iemand een leven lang last van."
Source: Nu.nl algemeen