Europa staat op een gevaarlijk kruispunt, zegt minister van Defensie Ruben Brekelmans, op bezoek bij Nederlandse militairen in Estland. De VS dreigen zich terug te trekken en Rusland is militair ontketend. ‘Het staat buiten kijf dat Nederland veel meer moet doen dan we nu kunnen.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Niet praten, maar doen’ is het motto van het luchtmachtdetachement van circa 150 militairen dat sinds kort vanaf de Amari vliegbasis in Estland met vier F-35 jachtvliegtuigen het Navo-luchtruim in de gaten houdt - en zo nodig in actie komt. De militairen werken, niet ver van de landingsbaan, vanuit een stel dicht bij elkaar gegroepeerde containers, omgeven door dennenbossen. Alleen de container van geestelijk verzorger Wim is goed herkenbaar aan het geïmproviseerde kruis met kerstlampjes op het dak.
De nabijheid van Russische militaire macht is hier bijna tastbaar, ook voor minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) die hier vandaag op bezoek is, en die ook per helikopter de Zr. Ms. De Amstel in de Oostzee bezoekt. Dat fregat heeft de afgelopen maanden als onderdeel van een Navo-reactiemacht Russische activiteiten in en rond de Oostzee in de gaten gehouden.
‘Je voelt hoe wezenlijk het is wat we hier doen’, zegt Brekelmans. ‘Mijn Estse collega liet me een kaart zien van alle mogelijke troepenstationeringen aan Russische zijde. Veel van die eenheden zijn nu actief in Oekraïne, maar als het daar tot een staakt-het-vuren komt, kunnen er opeens tienduizenden Russische militairen aan de grens met Estland staan. Die dreiging is ontzettend dichtbij.’
‘Veel mensen snakken naar vrede, ook in Nederland,’ zegt Brekelmans, ‘maar mijn boodschap is: realiseer je dat die dreiging alleen maar groter wordt, ook na een akkoord. Ik merk, ook in politieke uitingen die worden gedaan, dat men zich daar onvoldoende van bewust is.’
Het is de schizofrenie van het huidige Europa: terwijl de aandacht in veel landen wordt opgeslokt door binnenlandse crises, gaat de grote oorlog aan de rand van het EU- en Navo-gebied onverminderd door en draait de Russische oorlogseconomie op volle toeren door - dag en nacht.
Aan boord van fregat De Amstel vertelt de commandant over een recente grote oefening met de Finnen, die na de grote invasie van Oekraïne hun neutraliteit inruilden voor het Navo-lidmaatschap. Het heeft indruk gemaakt. ‘Zij zijn echt bang. Zij zeggen: “Jullie zijn onze levensader, we hebben jullie nodig”.’
Een officier, Osman, vertelt de minister over de operaties van de Russische vloot in deze wateren. Russische marineschepen lijken niet bestand tegen langdurige oorlogvoering, zegt hij, maar zijn wel geschikt voor het uitdelen van de eerste klap. ‘Er wordt veel geoefend op gereedheid. Zij gaan ervan uit dat zij ons kunnen verrassen in de eerste 24 uur, terwijl wij nog aan het praten zijn.’
Brekelmans beaamt dat Europa op een gevaarlijk kruispunt staat, met mogelijk terugtrekkende Amerikanen en een ontketend Rusland. ‘Ook al zou Rusland het Oekraïense gebied dat ze nu bezetten, kunnen behouden onder een akkoord, we weten dat hun imperiale ambities in Oekraïne verder reiken. We weten ook dat een wapenstilstand hen meer tijd zal geven om daar tijdelijk parate eenheden weg te halen. Het risico is dat zij sneller kunnen mobiliseren en opschalen dan de Navo. Rusland probeert het Westen al te destabiliseren met hybride oorlogsvoering, ze zouden ook een grote militaire oefening aan de oostgrens van de Navo kunnen houden. Als ze dat zouden doen met tien- of zelfs honderdduizenden militairen, leidt dat natuurlijk tot enorme angst binnen de Navo - en zeker de staten aan Rusland grenzen.’
Met president Donald Trump in aantocht komt er binnenkort ook een discussie op het kabinet af over een nieuwe verhoging van de defensiebegroting.
‘Die discussie zal richting de Navo-top in Den Haag inderdaad concreter gevoerd worden, maar de vraag is: hoe hoog wordt het percentage van het nationaal inkomen dat je aan defensie moet uitgeven, en hoe snel moet dat gebeuren? De stem van Trump zal daarin een belangrijke rol gaan spelen. Onze begroting is al enorm aan het groeien, dus de druk op een aantal andere landen wordt nog veel groter. Maar ook hier wordt het geen makkelijke discussie, want onze overheidsfinanciën staan onder druk. Iedere euro die we extra aan defensie uitgeven moet verdiend worden of gaat ten koste van andere uitgaven.’
De Navo heeft onlangs extra capaciteitseisen gesteld, ook aan Nederland. Het herstel van de collectieve verdediging oogt als een enorme taak. Gaat dat lukken zonder extra maatregelen? Zijn die stapjes vooruit, zoals met het dienjaar, genoeg?
‘Wat de Navo van de 32 bondgenoten vraagt op de langere termijn, is veel meer dan wat wij nu met zijn allen leveren. Iedere bondgenoot staat voor dezelfde uitdaging. Er is nu volop discussie over wie wat levert en welke strategische taken Europese bondgenoten kunnen overnemen van de VS. Maar het staat buiten kijf dat Nederland veel meer moet doen dan wat we nu kunnen.’
Ontbreekt in Nederland een gevoel van urgentie over de veiligheidssituatie en de keuzes die op ons af komen, ook in het kabinet?
‘Defensie is waar dit kabinet het meest in investeert. Voordat we het regeerprogramma presenteerden, lag er al een Defensienota. Dat was niet voor niks. Maar inderdaad, de brede aandacht van veel mensen gaat uit naar andere zaken. Dus we moeten blijven herhalen hoe belangrijk dit is. Daarom ben ik al twee keer in Oekraïne geweest. We willen ook meer aandacht besteden aan de brede weerbaarheid van de samenleving. Hulp uit de samenleving zal ook nodig zijn om heel snel militair vermogen naar de oostgrens van de Navo te kunnen brengen.’
Trump zoekt een snel akkoord in Oekraïne. Is het gevaar dan niet dat Oekraïne onder de bus wordt geduwd?
‘Dat vind ik wel. Het risico om nu te onderhandelen is dat Rusland nu de overhand heeft. Rusland zal zijn berenhuid duur verkopen. Zij kunnen achterover leunen en wachten. Zo breng je Oekraïne heel snel in de positie dat het de vragende partij is. Er kan geen akkoord worden gesloten over de hoofden van de Oekraïners, ze moeten aan tafel zitten. Ze willen best onderhandelen, maar vanuit een goede uitgangspositie en daarvoor hebben ze zoveel mogelijk militaire middelen nodig. Wij moet ons ook realiseren wat er bij komt kijken als zo’n bestand gesloten wordt, of een staakt-het-vuren. Dan zal Oekraïne veiligheidsgaranties nodig hebben, want we weten dat Poetin misschien op dag twee al begint met dat akkoord te testen.’
Onder Trump ligt spoedig Navo-lidmaatschap voor Oekraïne, Zelensky’s eis voor onderhandelingen, niet in het verschiet. Dat maakt die veiligheidsgaranties des te belangrijker. Denkt u na over de optie militairen te sturen na een bestand?
‘We worden gedwongen daar nu over na te denken. Maar dat staat nog echt in de kinderschoenen. Alles wat ik daar nu over zeg, is prematuur. Maar deze discussie komt nu in verschillende hoofdsteden op gang en mogelijk in een stroomversnelling. Maar als je een paar stappen verder denkt: het is nogal wat: 1500 kilometer frontlinie. En we weten dat Rusland zich niet aan afspraken houdt. Het zal enige tijd kosten voordat daarover een positie bepaald is. Er ligt nog niets concreets op tafel.’
Komen Oekraïne en de rest van Europa niet in een situatie terecht dat boven hun en onze hoofden de toekomst van dit continent wordt bepaald?
‘Ik ben heel bang dat als er een slechte deal wordt gesloten, de uitkomst na meer dan duizend dagen oorlog zal zijn dat agressie in Europa overwint. Dan leven we echt op een ander continent. Wij zijn allemaal na de Tweede Wereldoorlog opgegroeid met de gedachte dat vrijheid overwint en dat de agressor wordt afgestraft. De mogelijkheid dat agressie wordt beloond, is heel zorgelijk. Daarom moeten wij ook heel snel met de nieuwe regering-Trump in gesprek: een slechte deal is in niemands belang. Anders komt die agressie onherroepelijk terug, in Oekraïne of aan de grens met de Navo.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant