Het online rijmwoordenboek van Michael Janus, beter bekend als ‘Mick’, is al 25 jaar lang de steun en toeverlaat van menige hulpsint. Wat zag hij veranderen in onze rijmgewoonten? En overleeft de ambachtelijke dichttraditie de komst van ChatGPT? ‘AI heeft geen gevoel voor dubbelzinnigheid.’
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
‘Oi, oi, oi.’ Michael Janus kijkt getergd naar zijn twee witte computerschermen – een droevige smiley meldt dat het laden van zijn pagina helaas is mislukt. ‘Het is weer druk’, verzucht Janus. Met nog twee dagen tot pakjesavond zijn ’s lands hulpsinten volop aan het dichten geslagen en uitgerekend nu heeft een van zijn providers besloten onderhoud aan de server te plegen.
Het betekent lichte paniek in huize Janus. ‘Ik heb het hele weekend gechat en gemaild met de systeembeheerders in Duitsland en Engeland’, vertelt hij. ‘Maar ja, weten zij veel van Sinterklaas.’
Janus is de man achter Mick’s Rijmwoordenboek, de website die al 25 jaar lang antwoord geeft op de vraag wat er toch rijmt op denken (schenken) of barbecueset (kroket). Wat ooit begon als een zelfontworpen rijmtool om zijn studiegenoten te helpen bij het schrijven van schunnige limericks, is inmiddels uitgegroeid tot een site met jaarlijks zo’n twintig miljoen bezoeken.
Door zijn jarenlange ervaring weet Janus als geen ander: Sinterklaas is een deadlinewerker. Waar hij door het jaar heen af en toe eens een verliefde tiener op zijn site treft of een ijverige officemanager die een afscheidsrijm moet schrijven voor een collega, begint het bezoek pas in het weekeinde voor 5 december te pieken. De echte uitschieter, zo weet Janus, moet nog komen: de avond voor pakjesavond. ‘Dan loopt het sitebezoek al gauw tegen de twee miljoen.’
Dat betekent dat het nu alle hens aan dek is om de boel draaiende te houden. Janus zit vrijwel onafgebroken achter de twee computerschermen in zijn Vlijmense boerderijwoning. Die post is hij niet bereid zomaar te verlaten. Zelfs niet als een enthousiaste talkshowredacteur belt (aangekondigd door een Knight Rider-ringtone) om te vragen of hij wil aanschuiven bij Beau. ‘Geen tijd’, zegt Janus. ‘Ik moet aan de knoppen zitten.’
Natuurlijk, er waren veel mensen die hem afgelopen 25 jaar advies gaven: pak het groter aan, besteed die website uit, moderniseer de boel. Maar Janus bleef steeds vasthouden aan zijn vertrouwde formule: een simpele rijmwebsite. Hij voegde weleens een woord toe – klimaattransitie, energiearmoede, corona – of haalde er een weg (‘zwarte’ voor piet), maar verder ziet de site er nog vrijwel hetzelfde uit als in 1999, inclusief WordArt-lettertype.
Toch is er één ontwikkeling waar Janus niet langer omheen kan: AI. De opkomst van ChatGPT heeft geleid tot een wildgroei aan tools om je sinterklaasgedicht te laten schrijven. Zo lanceerde webwinkel Coolblue vorig jaar Chat G-Piet, die bij elk product een gepersonaliseerd rijmpje schrijft. Concurrent Sinterklaasgedichten.nl kwam met de ‘goedheiligbot’. Toeval of niet: de bezoekerscijfers op Janus’ website lagen vorig jaar prompt wat lager.
Voor de Vlijmenaar uiteraard geen reden om achterover te leunen. Inmiddels heeft hij zelf ook een AI-tool op zijn website. Al is hij ook eerlijk: perfect is die allerminst. ‘De taalmodellen achter AI zijn getraind met Engelse woorden’, legt hij uit. ‘Daardoor is het heel moeilijk om in het Nederlands te rijmen. Daarnaast heeft AI natuurlijk geen eigen denkvermogen of gevoel: het snapt niets van dubbelzinnigheid.’
En laat die dubbelzinnigheid nu juist zijn waar het sinterklaasgedicht van oudsher om draait. Volgens antropoloog Jef de Jager werd het gedicht in de 19de eeuw onderdeel van het Sinterklaasfeest om het interessant te maken voor kinderen die niet meer geloofden (tot die tijd kregen zij zout in hun schoenen) en, later pas, volwassenen. ‘Het was een manier om met lichte spot kritiek te leveren: veeg je mond af als je jam eet, ruim je kamer vaker op.’
Het is lastig te zeggen wat er met die traditie gebeurt als het dichten voortaan wordt uitbesteed aan chatbots. ‘Er is altijd angst dat nieuwe technologie tradities om zeep helpt’, aldus De Jager. ‘Met de opkomst van de snoepindustrie dachten we ook dat Sint-Maarten zou verdwijnen, omdat kinderen geen moeite meer zouden willen doen voor snoep nu er zo veel in omloop was. Begin jaren tachtig werd Sinterklaas zelf nog gezien als een aflopende zaak.’
Geen van die angsten werd bewaarheid. Maar volgens De Jager is het geen absolute zekerheid dat het gedicht deze nieuwe technologische revolutie zal overleven. ‘Wat het nu nog bijzonder maakt, is dat het een daad van inspanning is: je doet je best voor iemand. Als dat wegvalt en het gedicht weinig inhoudelijks meer biedt, dan is het mogelijk geen heel lang leven meer beschoren.’
Zover is het nog niet. Vooralsnog heeft Janus zijn handen meer dan vol aan het in de lucht houden van zijn website. Dit jaar heeft hij daarbij één voordeel: hij hoeft zelf geen gedicht meer te schrijven, zijn oudste zoon was wel klaar met al die rijmelarij. ‘Hij vond het te veel gedoe’, verklaart Janus. ‘Natuurlijk gaat me dat wel aan het hart, maar uiteindelijk gaat het erom dat het gewoon een gezellige avond is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant