Het blijft wachten op bindende internationale afspraken over het aanpakken van plasticafval. Na vijf onderhandelingsrondes is het niet gelukt om daar een internationaal verdrag over op te stellen. Toch gloort er volgens experts hoop op afspraken die het afvalprobleem en de woekerende plasticproductie inperken.
Eigenlijk had het verdrag er afgelopen weekend al moeten liggen, na de laatste geplande onderhandelingsronde in Zuid-Korea. Maar zondagnacht bleken de verschillen tussen landen nog te groot. Volgend jaar wordt daarom een extra bijeenkomst ingelast om het werk af te maken.
De gesprekken over een VN-plasticverdrag kwamen twee jaar geleden op gang. Toen stemden landen voor het uitwerken van zulke afspraken, omdat vervuiling door plasticafval wereldwijd een steeds groter probleem wordt.
Niet alleen in rivieren en oceanen komt steeds meer plastic terecht, maar ook in de lichamen van mensen en dieren. Bovendien draagt plastic bij aan klimaatverandering, omdat het meestal wordt gemaakt van olie. De productie van plastic en verbranding van het afval zorgt voor 3 tot 5 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Zonder maatregelen gaan de productie en uitstoot in de komende decennia ruim verdubbelen, verwacht de OESO.
De contouren van een plasticverdrag worden inmiddels steeds duidelijker zichtbaar. Een grote groep van ongeveer honderd landen wil dat de afspraken verder gaan dan alleen verplichtingen tot het opruimen en voorkomen van afval. Deze landen, waaronder de hele EU, willen ook dat de plasticproductie en het gebruik van schadelijke chemicaliën worden beperkt.
Een kleinere groep landen, aangevoerd door olieproducenten als Saoedi-Arabië, Rusland en Koeweit, wil zulke afspraken tegenhouden. Het inperken van de plasticproductie kan voor hen grote financiële gevolgen hebben. Nu de wereld langzaam begint over te stappen op elektrische auto's en andere duurzame technologieën, wordt de plasticproductie steeds belangrijker voor de wereldwijde olievraag.
De oliestaten hebben daarom regelmatig dwars gelegen in de onderhandelingen. Ze hopen het uiteindelijke verdrag te beperken tot afspraken over afvalbeheer en recycling.
Toch lijkt het onvermijdelijk dat er straks een ambitieus akkoord komt, zeggen experts die de onderhandelingen de afgelopen jaren hebben gevolgd. "Als een groep van meer dan honderd landen zegt: 'Wij willen dit', dan is er weinig dat het kan stoppen", zegt Jeroen Dagevos van de Plastic Soup Foundation. "Ook al zijn er nog landen ontzettend tegen."
Een tekenend moment was de slottoespraak van de Mexicaanse hoofdonderhandelaar Camila Zepeda in Zuid-Korea. Zij las de namen voor van 95 landen die een ambitieus verdrag steunen, waaronder naast de EU ook veel landen uit Zuid-Amerika en Afrika. Haar Rwandese collega Juliet Kabera vroeg om een applaus van iedereen die strenge afspraken steunt, waarna een groot deel van de zaal een staande ovatie gaf.
Volgens Dagevos laat het zien dat de groep ambitieuze landen groeit en nadrukkelijker van zich laat horen. "Als we nog een week extra hadden gehad, was het denk ik ook wel gelukt", zegt hij.
Als producenten van fossiele brandstoffen dwars blijven liggen, is er altijd nog de mogelijkheid voor ambitieuze landen om hun eigen afspraken te maken, zegt onderzoeker Hanna Dijkstra. Zij promoveerde aan de VU met onderzoek naar oplossingen voor plasticvervuiling in de oceaan.
"Misschien is er wel een manier om stappen te zetten zonder dat iedereen meedoet", denkt Dijkstra. Als een kleine groep olielanden blijft dwarsliggen, kan de rest al wél besluiten om bepaalde chemicaliën of soorten plastic te verbieden. Als genoeg landen meedoen, kunnen zij hun gezamenlijke marktmacht gebruiken om plasticproducenten mee te krijgen.
Hoe dan ook is er een "maatschappelijke verschuiving" nodig, zegt Dijkstra. "Plastic is zó goedkoop, en het is zó'n nuttig materiaal. Daar zijn we als maatschappij aan gewend geraakt, waardoor er nu een vraatzucht is ontstaan voor producten die we maar heel kort gebruiken, maar die in het milieu nog heel lang blijven bestaan."
De volgende gespreksronde over het plasticverdrag is daarom "een kans die we niet mogen missen", zegt VN-milieubaas Inger Andersen. Het is nog niet bekend waar en wanneer de (mogelijk) laatste onderhandelingsronde gaat plaatsvinden.
Source: Nu.nl economisch