In Het Parool las ik een interview met Kristina Kallas, de minister van Onderwijs van Estland. Interessant, want in Estland doen ze iets heel erg goed met het onderwijs. Het land heeft de slimste pubers van Europa. In het internationale Oeso-onderzoek Pisa, onder 15-jarigen, heeft Estland in Europa de beste resultaten in lezen, wiskunde en wetenschap. Het staat op de zesde plaats op de wereldranglijst.
Kallas vertelt dat ze leerkrachten heeft geadviseerd om geen schriftelijke schrijfopdrachten meer te geven, want die worden toch met ChatGPT gemaakt; dus schrijf die opstellen maar in de klas. Ik denk dat onze minister Eppo Bruins en staatssecretaris Mariëlle Paul zoiets niet in hun hoofd zouden halen. Er zou grote verontwaardiging zijn onder schoolbestuurders over zoveel betutteling: de overheid mag zich niet bemoeien met het ‘hoe’ van het onderwijs!
Grote kans dat naar Kallas wordt geluisterd, want de minister van Onderwijs heeft in Estland, anders dan bij ons, een ferme greep op het onderwijs. Niet dat er voortdurend getoetst en geïnspecteerd wordt; dat gebeurt nauwelijks. Niet wantrouwen maar vertrouwen is de basis – dat kan, want het gaat goed. Het onderwijs is er de afgelopen jaren met sprongen vooruitgegaan.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Het voornaamste verschil met Nederland? Een bestuurlijke kleilaag tussen ministerie en scholen ontbreekt. Bij ons hebben de schoolbesturen het voor het zeggen. De Onderwijsraad en de Onderwijsinspectie mogen machteloos schreeuwen om verbetering – er verbetert niks. Bij ons gingen de leerprestaties steil achteruit sinds scholen twintig jaar geleden autonoom werden en gefinancierd met een jaarlijkse lumpsum; bij Pisa-leesvaardigheid staan we op een beschamende 34ste plaats. Estland heeft een langetermijnstrategie tot 2035, die wordt gevolgd ongeacht de heersende politieke wind.
Nog wat verschillen: in Estland hebben alle leraren een masterdiploma. Leerlingen zitten tot hun 16de bij elkaar. Onderwijs is gratis, inclusief lunch en lesmateriaal. Dit leidt tot een grotere gelijkheid in kansen. Ook handig: veranderingen en lesmethoden worden alleen ingevoerd als is aangetoond dat ze werken. Zo niet in Nederland: hier gaan de schooldeuren open voor een leger commerciële onderwijsadviseurs, worden leraren naar cursussen gestuurd in onzinnige, onbewezen en soms schadelijke ‘leerconcepten’ en mogen leerlingen naar bijlessen door onbevoegden.
Het kost wel wat, dat Estse toponderwijs: 6,6 procent van het bruto binnenlands product. Bij ons is dat 5,4 procent; in 2000 was het nog 4,6 (www.cbs.nl). Deze week praten D66, CDA, ChristenUnie, JA21 en SGP met minister Bruins over hun voorstel 1,3 miljard euro minder te bezuinigen op onderwijs, niet de 2 miljard die hij vorige week verdedigde alsof er geen Eerste Kamer bestond.
Bezuinigen op hoger onderwijs en onderzoek is dom en schadelijk. Dat vinden niet alleen de oppositiepartijen en instellingen zelf, maar ook economen en werkgevers. Op basis- en middelbaar onderwijs moet je evenmin bezuinigen, maar lukraak méér geld geven lost problemen niet op. Laat besturen eerst maar duidelijk maken waaraan ze de lumpsum besteden, hoeveel er precies in de klas terechtkomt. Het onderwijs kreeg 8,5 miljard euro voor het Nationaal Programma Onderwijs om corona-achterstanden te bestrijden. Volgens de Algemene Rekenkamer is niet te achterhalen waaraan dat astronomische bedrag is besteed en of dat enig effect heeft gehad. En laat schoolbesturen eerst hun opgepotte geld nuttig besteden. Uit een Kamerbrief van minister Bruins blijkt dat de ‘bovenmatige reserves’ in het funderend onderwijs nog altijd 1,39 miljard euro bedragen.
Goed onderwijs mag wat kosten. Maar zolang de bestuurlijke inrichting van ons onderwijs niet verandert en de overheid geen dwingend landelijk herstelprogramma oplegt, is het zinloos om meer geld in het funderend onderwijs te pompen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns