In een poging de begroting voor volgend jaar rond te krijgen, heeft premier Michel Barnier Frankrijk in een politieke crisis gestort. Het parlement dreigt de minderheidsregering nu ten val te brengen. Correspondent Eline Huisman vertelt over de mogelijke gevolgen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Eline, hoe is Frankrijk in deze unieke situatie beland?
‘Dit is inderdaad heel uitzonderlijk. De laatste keer dat de Franse regering op zo’n manier naar huis heeft gestuurd, was in 1962. Destijds werden nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Moties van wantrouwen worden regelmatig ingediend, maar dat zo’n motie ook een meerderheid krijgt, gebeurt niet vaak. Nu lijkt het erop dat die meerderheid er wel komt, want het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) heeft al laten weten de door links ingediende motie te steunen.
‘Het heeft alles te maken met artikel 49.3 waarop premier Barnier een beroep heeft gedaan. Het is een middel in de grondwet dat je in mag zetten, maar het is wel een onprettig middel, omdat de premier daarmee een stemming in het parlement omzeilt. Het enige tegenwicht dat het parlement daar dan tegen kan geven, is escaleren met een motie van wantrouwen.
‘Dat Barnier die stemming in het parlement wilde omzeilen, heeft te maken met de verkiezingsuitslag van afgelopen zomer. Het kamp-Macron had voor die tijd al geen absolute meerderheid meer in het parlement, maar verloor daarna nog meer zetels. Het linkse blok kwam als grootste uit de bus.
Toch koos Macron destijds voor een premier van de rechts-conservatieve partij Les Républicains, die als vierde waren geëindigd – op ruime afstand van de grotere drie blokken. Dat maakt samenwerking met de oppositie extra ingewikkeld, terwijl die wel nodig is om een meerderheid te smeden. Het gevoel is dat Macron zijn verlies niet heeft willen nemen.’
Heeft Barnier zijn eigen graf gegraven met de inzet van artikel 49.3?
‘Moeilijk te zeggen. Zijn regering heeft best wat toezeggingen gedaan aan Marine Le Pen en haar Rassemblement National om steun te krijgen voor de begrotingswetten en een motie van wantrouwen te voorkomen. Le Pen heeft daarop veel druk gezet op de regering om bepaalde bezuinigingen te schrappen. Voor premier Barnier zat er wel een grens aan hoe hij RN tegemoet kon komen zonder zijn begroting te veel geweld aan te doen. En de regering wil ook niet de indruk wekken dat het ja en amen zegt op alle eisen van RN.’
Wat zijn de gevolgen voor Frankrijk als een meerderheid zich achter de motie van wantrouwen schaart?
‘Als de motie wordt aangenomen, valt de regering. De vraag is hoe het dan verder gaat met de begrotingswetgeving, die in principe voor het einde van het jaar zou moeten worden aangenomen. Frankrijk staat er financieel ingewikkeld voor: de staatsschuld en het begrotingstekort zijn fors hoger dan de Europese begrotingsregels toestaan. Met de nieuwe begroting moest 60 miljard euro worden opgehaald aan bezuinigingen en extra inkomsten.’
‘Het probleem met de politieke instabiliteit is dat geldschieters dat ook zien, en die verhogen vervolgens de rente op leningen, waardoor de schuldenlast nog zwaarder drukt. Vorige week piekte de rente op Franse staatsleningen tot een Grieks niveau. Een regeringswoordvoerder zei zelfs dat een Grieks scenario dreigt.’
‘Het is wel belangrijk om te benadrukken dat de situatie wezenlijk anders is dan in Griekenland destijds. De Fransen hebben spaargeld, Frankrijk kan nog lenen op de financiële markten, en de geldschieters trekken zich nog niet terug.’
‘Maar dit heeft wel meteen economische en financiële consequenties. Bedrijven weten straks bijvoorbeeld niet hoeveel belasting ze in 2025 moeten betalen en zullen investeringen mogelijk uitstellen. Ook wordt gevreesd dat de werkloosheid zal stijgen. Die is onder Macron naar beneden gebracht, maar nog altijd hoog.’
‘Stel dat Frankrijk voor het nieuwe jaar geen nieuwe begroting heeft, dan is er in ieder geval geen sprake van een shutdown zoals in de VS. De regering kan eventueel de begroting van dit jaar aanhouden voor 2025. Dat is nadelig, want daarmee kan het bijvoorbeeld geen belastingverhogingen doorvoeren, wat wel de bedoeling was. Maar het is in Frankrijk wel mogelijk ambtenaren te blijven betalen en de boel draaiende te houden.’
Nieuwe verkiezingen zullen er op korte termijn in ieder geval niet komen. Welke scenario’s liggen er wel op tafel?
‘Nieuwe parlementsverkiezingen kunnen op z’n vroegst een jaar na de vorige worden uitgeschreven, dus dat kan pas in de zomer. Een demissionaire regering met beperkte bevoegdheden zal de lopende zaken afhandelen, totdat Macron een nieuwe premier benoemt.’
‘Ik las in Franse media dat hij vorige week al telefoontjes heeft gepleegd en ontmoetingen heeft gehad in de zoektocht naar een potentiële opvolger van Barnier. Hij kan ook Barnier herbenoemen, maar dat ligt gevoelig na zo’n motie.’
‘Wat misschien logischer is, is dat er een technocratische regering komt die in ieder geval tot aan nieuwe verkiezingen in de zomer aanblijft. En dan dan is er in theorie nog een wild scenario, waarin Macron zelf aftreedt en dat er op korte termijn presidentsverkiezingen komen. Dat acht ik zeer onwaarschijnlijk.’
Is er nog een uitweg mogelijk voor deze regering?
‘Wie weet komt Barnier nog met een meesterzet, maar zoals het er nu naar uitziet stemt zowel links als radicaal-rechts straks in met een motie van wantrouwen. Barnier zou nog concessies aan RN kunnen doen op andere wetteksten in de hoop dat ze dan afzien van de motie, maar dat is onvoorspelbaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant