Met de inname van Aleppo, de tweede stad van Syrië, hebben rebellengroepen het regime van president Bashar al-Assad compleet verrast. Wordt dit een gamechanger in de burgeroorlog, nu Assad mogelijk niet meer kan vertrouwen op de volledige steun van Rusland en Iran?
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Beiroet.
Dat het Syrische leger van president Bashar al-Assad ronduit zwak is, was bekend. Dat de soldaten slecht betaald krijgen ook. Maar dat ze zomaar de tweede stad van het land, Aleppo, zouden opgeven, haast zonder een schot te lossen – dat was voor velen een verrassing. Niet in de laatste plaats voor de islamistische rebellen van Hayat Tahrir al-Sham (HTS) die de stad moeiteloos innamen.
De haastige aftocht van Assads troepen is symbolisch voor de betonrot in het systeem. De regering in Damascus is nagenoeg failliet, en heeft in het hele land aan steun ingeboet. Een gemiddelde soldaat verdient 20 à 30 euro in de maand, een salaris waar je ook in het kapotgeschoten Syrië niet van kunt rondkomen. Voor jongemannen geldt de dienstplicht, maar die wordt vaak ontdoken. De corruptie heeft zich in iedere sector genesteld. ‘Soldaten hebben geen zin om te vechten voor een regime dat ze zelf niet steunen’, zegt politicoloog Joseph Daher aan de telefoon, schrijver van Syria after the uprisings (2019).
Dit alles roept de vraag op of het Assad-regime zijn resterende grondgebied nog effectief kan verdedigen, al dan niet met de steun van zijn twee belangrijkste bondgenoten: Iran en Rusland. Zonder hen zou het regime waarschijnlijk overlopen worden.
Zowel Iran als Rusland liet het afgelopen week behoorlijk afweten, mede door het verrassingseffect van de door HTS gecoördineerde aanval. De timing van het offensief was handig gekozen: de Iraanse Revolutionaire Garde en zijn verwante milities zijn verzwakt geraakt door herhaaldelijke Israëlische luchtaanvallen op Syrische bodem. Ook het pro-Iraanse Hezbollah, bij de herovering van Aleppo in 2016 nog een speler van belang, hangt in de touwen. Rusland op zijn beurt heeft de handen vol aan de Oekraïne-oorlog.
Illustratief was de reis die president Assad onmiddellijk maakte naar Moskou, hopend op meer luchtsteun. Die bleef aanvankelijk uit. Een woordvoerder van het Kremlin suggereerde vrijdag dat het Syrische leger het voorlopig zelf maar moest rooien. Sowieso bestaat de indruk dat de Russen al jaren gefrustreerd zijn over Assads totale gebrek aan flexibiliteit als het aankomt op economische en politieke hervormingen. Mede door die koppige houding is Assad, alle Russische inspanningen ten spijt, op het wereldtoneel een paria gebleven.
De vraag is nu of Moskou opnieuw tot het gaatje wil gaan om de Syrische president te steunen. De hoogste Russische generaal in Syrië, Sergei Kisel, werd afgelopen weekeinde door het Kremlin aan de kant geschoven. Ook overlegde president Poetin maandag telefonisch met zijn Iraanse collega Massoud Pezeshkian.
Russische gevechtsvliegtuigen zijn intussen volop actief. Hun tactiek heeft veel weg van eerdere nietsontziende luchtoorlogen. Zondag troffen de Russen het academisch hospitaal in Aleppo, met minstens twaalf doden tot gevolg. Maandag volgden luchtaanvallen op meerdere ziekenhuizen in de provincie Idlib, waar HTS zijn machtsbasis heeft. Volgens de Syrische Witte Helmen, een gerespecteerde organisatie voor reddingswerkers, zijn er de voorbije dagen 56 mensen bij Russisch-Syrische bombardementen gedood, onder wie twintig kinderen.
Jihad Yazigi, directeur van het onafhankelijke bulletin The Syria Report, denkt niet dat Assad en de Russen voorlopig zullen proberen Aleppo terug te veroveren. De stad heeft niet meer het economische gewicht dat ze voor de burgeroorlog had. De prioriteit ligt voor de Russen bij de kuststreek rond Latakia en Tartous, aldus Yazigi, omdat ze daar hun belangrijkste militaire bases hebben. Assads troepen hebben zich afgelopen weekeinde gehergroepeerd in de provincie Hama. ‘Mogelijk kunnen ze een deel van noordelijk Hama op de rebellen terugveroveren.’
Namens Iran zijn er versterkingen onderweg. Nu Hezbollah de handen vol heeft aan het Libanees-Israëlische front, komen de troepen noodgedwongen uit het oosten. Zondag staken zo’n 300 strijders van de Iraakse Badr-brigade en Haraket al-Nujabaa de grens over van Irak naar Syrië. Beide milities zijn loyaal aan Iran.
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Aragchi, vloog zondag naar Damascus. Hij leek even verrast als iedereen door het rebellenoffensief, en sprak zonder bewijs van een ‘Amerikaans-zionistisch plan’ om de regio te destabiliseren.
Het ligt voor de hand dat Iran zal proberen zijn eigen belangen zeker te stellen. Afgezien van Assads overleven gaat het om de aanvoerlijn – van oost naar west – voor Iraanse wapens. Via die route wordt wapentuig aangevoerd dat via Syrisch grondgebied naar Hezbollah gaat in Libanon. Het zal niet meevallen die aanvoerlijnen in stand te houden. Zondagavond werden er Amerikaanse bombardementen gemeld op Iraanse stellingen in oostelijk Syrië.
Analisten wijzen erop dat één land voorlopig de lachende derde is – Turkije. President Erdogan is al enige tijd op zoek naar manieren om de miljoenen Syrische vluchtelingen in zijn land terug te sturen. Daarvoor is een deal nodig met Assad. Die wil daar echter niks van weten, zolang Turkije een deel van Noord-Syrië controleert.
Syriëkenner Daher vermoedt dat de Turken op de hoogte waren van het rebellenoffensief, en daar prima mee konden leven. ‘Mogelijk hebben ze technische bijstand geleverd, al weten we dat niet zeker. Ze willen niet de val van het regime, maar wel een betere onderhandelingspositie. Met de opmars van HTS is die verbeterd.’
Alle aspecten van de Syrische burgeroorlog zijn daarmee terug van nooit weggeweest: niet alleen het bloedige geweld, maar ook het geopolitieke schaakspel dat zich afspeelt boven de hoofden van gewone Syriërs. Geen van beide belooft veel goeds.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant