Was er één lichaamsdeel dat dit jaar bovenmatig veel aandacht kreeg, dan was het de bil. Meer specifiek: de bil van vrouwen boven de 50, het liefst ongelooflijk strak, zoals Hollywoodsterren voorschrijven. Maar is zo’n schoonheidsideaal nu wel zo ideaal?
schrijft voor de Volkskrant essays en reportages.
Bioscoophit The Substance heeft eigenlijk drie hoofdpersonages. De eerste twee zijn de oudere en jongere variant van hoofdpersoon Elisabeth Sparkle: een 50-jarig, uitgerangeerd aerobics-icoon dat in een wanhopige poging om te ontsnappen aan haar eigen fysieke verval naar ‘the substance’ grijpt. Met behulp van dit magische middel baart ze een jongere versie van zichzelf: de sexy twintiger Sue, met wie ze vervolgens in een grimmige concurrentiestrijd verwikkeld raakt.
Elisabeth en Sue zijn twee kanten van dezelfde ijdelheidsmedaille: de vrouw die geen afscheid wil nemen van haar aantrekkelijke lichaam, tegenover de jonge meid die zich niet realiseert hoezeer haar luizenleventje afhangt van een knap uiterlijk – en hoe kwetsbaar dat haar maakt.
Het derde personage van The Substance is de kijker zelf, die al tijdens de eerste minuten van de film niet anders kan dan denken: hoe oud is Demi Moore, die Elisabeth speelt, in het echt? Eind 50? Begin 60? Hoe blijft zij zo ongelofelijk fit? Als Elisabeth naakt voor de spiegel staat om haar ledematen kritisch onder de loep te nemen, kun je bijna niet anders dan je afvragen hoe Moores 62-jarige lichaam nog zo belachelijk strak kan zijn. Alles aan haar lijkt afgetraind, bewegingloos.
Alles behalve haar bil.
Ongewild zoom je als kijker vervolgens in op die bil. Op dit ene, hulpeloze stukje van Moores lichaam dat de strijd van de zwaartekracht wél lijkt te verliezen. Ongewild word je medeplichtig aan Elisabeths gevoel van minderwaardigheid – je wilt het niet denken, je denkt het toch: kan die bil niet wat strakker?
Was er één lichaamsdeel dat het afgelopen jaar bovenmatig veel aandacht kreeg, dan was het wel de bil. Meer specifiek: de bil van vrouwen boven de 50. Naast Demi Moore ontkleedde ook Nicole Kidman (57) zich volledig in een film – Halina Reijns sexy thriller Babygirl – om een bil te onthullen waar qua zwaartekrachtsmanagement ogenschijnlijk alles aan is gedaan. Een bil die dapper standhoudt tegenover de eigen tijdelijkheid, maar waarover je je als kijker, onderuitgezakt in je bioscoopstoel, stiekem toch afvraagt: hoelang nog, Nicole? Om je vervolgens, net als bij de ongewilde gedachten over de bil van Moore, meteen gegeneerd af te vragen: waar komt die kritische blik op de vijftigersbil vandaan? Sinds wanneer stellen we zoveel eisen aan dat lichaamsdeel, op die leeftijd?
De kritische blik op de vijftigersbil komt niet uit de lucht vallen: die blik wordt momenteel overdadig gecultiveerd door de cosmetische industrie; de wereldwijde marketingtak die geld verdient aan uiterlijke onzekerheid, en haar constante groei dankt aan het stellen van almaar hogere schoonheidseisen, aan zo veel mogelijk mensen.
De internationale marktonderzoeker Fortune schatte onlangs dat de wereldwijde omzet van de schoonheids- en fitnessbranche de komende jaren van 1.610 miljard dollar in 2023 zal groeien tot 2.765 miljard dollar in 2030. De consultants van McKinsey voorspelden in 2021 een groeipotentie van 5 tot 10 procent per jaar. Hun concullega’s van BCG voorzien ongeveer evenveel groei binnen de wereld van cosmetische chirurgie: 6 procent per jaar, op een markt die momenteel wereldwijd ongeveer 20 miljard dollar omzet. In 2028 wordt dat naar verwachting 27 miljard.
Om zo’n groei te realiseren moeten cosmetische producenten en dienstverleners de klantenkring flink uitbreiden: steeds meer mensen moeten zich gedwongen voelen te voldoen aan de door de industrie opgestelde idealen, waardoor steeds meer lichaamsdelen getraind, gehighlight en met fillers geïnjecteerd zullen worden. De doelgroepen binnen de fitness- en cosmeticamarketing breiden zich almaar uit: was botox tien jaar geleden bijvoorbeeld vooral iets om vanaf je 50ste rimpels mee te verminderen, inmiddels wordt aangeraden om op je 20ste al preventief met ‘babybotox’ te starten. Omgekeerd zijn squats en booty-lesjes niet meer alleen iets voor meiden van 20 in hippe sportleggings. Ook vrouwen van 50 moeten inmiddels een afgetrainde bil nastreven. Volgens de gemiddelde fitnessmarketeer, in elk geval.
Achteraf hadden we de opmars van de sexy 50-plusser kunnen zien aankomen: mensen worden steeds ouder, scheiden steeds vaker, moeten dus voor hun gevoel steeds langer aantrekkelijk blijven voor een potentiële partner, en zijn daardoor op latere leeftijd nog steeds of opnieuw vatbaar voor de eisen van de fitnesswereld en cosmetische industrie. Gevolg is een (sociale)medialandschap waarin vijftigers in toenemende mate een lichaam hebben dat voorheen was voorbehouden aan twintigers.
Wie momenteel rondkijkt in Hollywood, via een streamingsplatform of op Instagram en TikTok, kan zich nauwelijks nog voorstellen dat Demi Moore aan het begin van deze eeuw nog commotie veroorzaakte toen zij in Charlie’s Angels: Full Throttle tijdens een surfscène in bikini liep. Het publiek was in shock: hoe kon een 40-jarige vrouw er nog zo fit uitzien? En wat moesten we daar met z’n allen van vinden?
Twintig jaar later grijpt de fitnessmarketing om zich heen richting de middelbare leeftijd, en is een afgetraind lijf na je 50ste ogenschijnlijk het nieuwe normaal. Sterren als Jennifer Lopez (55), Gwyneth Paltrow (52) en Halle Berry (58) showen op Instagram foto’s in ondergoed, badpak en bikini, alles om te benadrukken hoe strak ze nog zijn.
In de perceptie gaat het inmiddels niet of nauwelijks over de vraag wat we moeten vinden van een strak lichaam na een zekere leeftijd, zoals bij Moore in 2003. Zo’n lichaam na je 50ste is ingedaald als universeel nastrevenswaardig. Veel meer gaat het over de vraag: hoe krijgen deze vrouwen zo’n lichaam, en wat moet de gewone vijftiger doen om er ook zo uit te zien?
Paltrow verdient goed geld aan haar ogenschijnlijk leeftijdsloze uiterlijk: haar wellnessmerk Goop wordt geschat op een waarde van 250 miljoen dollar. De Firm + Flaunt-balsem, ter versteviging van de billen, van Jennifer Lopez’ eigen merk JLO Beauty kost 45 dollar en is een bestseller. Berry timmert ondertussen aan de weg met Respin, een platform met fitness- en dieettips voor vrouwen die zich in of na de menopauze bevinden.
De opdracht om lang strak en fit te blijven vertaalt zich in het almaar bejaarder worden van schoonheidsiconen; in 2023 stond Martha Stewart (83) als oudste bikinimodel ooit op de cover van Sports Illustrated, Pamela Anderson (57) lanceerde datzelfde jaar een eigen badmodelijn, inclusief een shoot in haar wereldberoemde, hoog uitgesneden rode badpak.
Modellen uit de jaren negentig, zoals Naomi Campbell en Cindy Crawford, respectievelijk 54 en 58, lopen momenteel ongeveer evenveel modeshows als toen ze 20 waren. Campbell onderstreepte haar fysieke leeftijdsloosheid dit jaar nog eens in Cannes, door op de rode loper te verschijnen in een Chanel-jurk die ze dertig jaar geleden ook droeg. In 2019 haalde Jennifer Lopez hetzelfde trucje uit door de iconische, extreem laag uitgesneden Versace-jurk die ze op de Grammy’s van 2000 droeg opnieuw te dragen.
Campbell en Lopez weten precies welk gesprek ze hiermee uitlokken: een gesprek dat niet zozeer gaat over die gerecyclede jurk, maar veel meer over het lichaam eronder, dat in al die tussenliggende jaren nauwelijks lijkt veranderd, misschien zelfs is verbeterd. Met als gevolg dat de sterveling van 50-plus ineens naar beneden kijkt, naar het eigen lichaam, waarvan lang werd gedacht dat het na de middelbare leeftijd niet meer hoefde te voldoen aan de norm van strak en sexy – maar kennelijk dus wel.
Niet toevallig dus dat de sportmethoden gericht op 50-plussers almaar populairder worden. Tracy Anderson (49, trainer van onder anderen Gwyneth Paltrow en Jennifer Lopez), deelt onlinetrainingsprogramma’s, gericht op het verlagen van de metabolische leeftijd en bouwde daarmee een geschat vermogen op van 110 miljoen dollar. De 78-jarige fitnessinfluencer Joan MacDonald stond vorig jaar op de cover van Women’s Health en trainde naar eigen zeggen al meer dan 50.000 vrouwen met haar fitnessapp. Toen H&M vorig jaar een nieuwe sportcollectie uitbracht, werd die gepromoot door de 85-jarige ‘sport influencer’ Jane Fonda. Fonda’s personal trainer Malin Svensson, die zichzelf omschrijft als ‘age disrupter’ voor vrouwen boven de 50, heeft ook een eigen fitness-app.
Dichter bij huis deelden BN’ers als Isa Hoes (57), Tatum Dagelet (49) en Heleen van Royen (59) de afgelopen maanden op Instagram foto’s van hun afgetrainde lijf in ondergoed – allemaal na het doorlopen van het dieetprogramma Dag Eén, speciaal ontwikkeld voor 50-plussers en de afgelopen jaren omarmd door een groot deel van bekend Nederland.
Oprichters Patrick (54) en Babette Janssen (46) positioneren zich als rolmodellen voor mensen die balen van een ouder wordend lichaam. Beiden bereikten naar eigen zeggen hun beste fysiek ooit met de door henzelf ontwikkelde fitnessmethode, bestaande uit een combinatie van weinig calorieën, veel krachttraining en een stappenaantal van 10.000 per dag. Patrick kreeg na zijn 50ste voor het eerst een sixpack. Patrick en Babette helpen klanten voor 2.500 euro per basiscursus en nog eens 2.500 euro per vervolgcursus aan zo’n zelfde topfit vijftigerslijf. Zelfs Thomas Acda (57) viel met hun hulp naar verluidt 13 kilo af.
Mensen die meedoen aan Dag Eén doen fotoshoots aan het begin en einde van het traject. Zo hebben deelnemers een duidelijk before- en afterbeeld, en heeft Dag Eén meteen mooi promotiemateriaal te pakken voor hun Instagram, waar de foto’s met 65.000 volgers worden gedeeld, inclusief afgevallen kilo’s en verloren vetpercentages. Bijna elk van die Instagramshoots, ook die van BN’ers, bevat een foto gefocust op de bil: een totaalbeeld van de achterkant, soms hurkend, vaak in string: Dag Eén-deelnemers voldoen ogenschijnlijk collectief aan de schoonheidseis van de strakke bil op middelbare leeftijd. Scroll door de Instagrampagina en je ziet niets hangen of lubberen, enkel billen nog strakker dan die van Nicole Kidman en Demi Moore.
Het fitnessprogramma geeft op de site dan ook expliciete tips om loshangend vel te voorkomen: het trainen aanvullen met dagelijks innemen van eiwit en collageen, liefst van het huismerk van Dag Eén. De vraag is ondertussen of dat genoeg is: Kidman en Moore zullen ongetwijfeld ook genoeg biloefeningen doen, eiwitrijk eten, collageensupplementen slikken.
Actrice en sekssymbool Catherine Deneuve zou ooit gezegd hebben dat je boven een zekere leeftijd moet kiezen tussen je hoofd of je billen – met andere woorden: tussen een dun of een strak lichaam, dat is slank maar ingevallen, versus een mollig maar rimpelloos lijf. Deneuve had buiten de opkomst van Dag Eén gerekend. En buiten de opkomst van fillers.
Het internationale cosmetisch-chirurgisch vakblad Modern Aesthetics voorspelde deze zomer voor de komende jaren een sterke toenemende in de vraag naar het liften van de kont, dankzij de opkomst van de ‘Ozempic-bil’: de bil die dankzij de steeds populairdere hongerstillers inzakt.
En dat terwijl deze behandeling de afgelopen jaren al enorm in populariteit toeneemt. De Amerikaanse branchevereniging van plastisch chirurgen zag tussen 2015 en 2019 een stijging van 90,3 procent in het aantal uitgevoerde billiften – het inspuiten van fillers, dus, in de bil. Ook de Britse branchevereniging ziet een toename van 20 procent per jaar in de vraag naar dit soort ingrepen.
Cosmetisch arts Tom Decates ziet ze vaak genoeg in de kliniek: de afgetrainde vijftiger, die wegens flink verlies aan lichaamsvet rondloopt met een ingevallen gezicht of ingezakte bil, en daar iets aan wil doen met fillers. ‘Vaak wil je zo iemand dan het liefst adviseren om gewoon wat minder maniakaal te sporten en wat meer te eten’, zegt Decates. ‘Dan gaat je gezicht er vanzelf wat jonger uitzien.’
Wat de afgetrainde, ingezakte bil betreft, heeft Decates niet veel hoop als het aankomt op fillers. In het Erasmus MC houdt hij spreekuur voor mensen met fillerproblematiek, en daar ziet hij geregeld mensen met slecht gezette bilfillers, waardoor bobbels en deuken ontstaan. Het grote probleem met dit soort behandelingen, zegt Decates, is dat mensen eigenlijk vet nodig hebben om fillers in de bil goed te laten werken. ‘Zonder vet heb je geen basis om de filler in in te bedden. Je moet dan als het ware een lege ballon op gaan blazen met filler. Dat werkt gewoon niet.’ Een mogelijke omweg zou zijn om eigen lichaamsvet van een andere plek te halen. ‘Maar om een beetje goede billen te maken heb je ongeveer een liter vet per bil nodig’, zegt Decates. ‘En dat is er vaak niet.’
Aan het eind van The Substance verandert hoofdpersoon Elizabeth Sparkle na een overdosis van haar wondermiddel in een wanstaltig, bionisch monster: een soort hybride tussen haarzelf en Sue, een lichaam met meerdere gezichten, onduidelijke lichaamsdelen. Het publiek dat eerder zo fan was van Elizabeth, en nog meer van haar jongere variant Sue, rent walgend weg bij het zien van haar nieuwe verschijningsvorm. De hoofdpersoon heeft alles gedaan voor een uiterlijk dat bij anderen in de smaak valt. Dat ging lang goed, tot ze te veel deed. Nu zijn de mensen die haar eerder bewonderden in één keer van haar vervreemd.
The Substance lijkt een cynische boodschap mee te willen geven: de kritische blik op het lichaam leidt tot een oneindige weg van uiterlijke zelfverbetering, en die weg leidt uiteindelijk tot een onmenselijk uiterlijk waar niemand meer naar wil kijken. En hoewel niemand een cosmetische kliniek in zal lopen om eruit te komen als het monster uit The Substance, waarschuwt Decates wel voor een trend die hij in Amerika al waarneemt, maar die volgens hem ook in Nederland begint: de opkomst van wat hij ‘speelgoedpoppen’ noemt, mensen met een heel dun lichaam en een overdadig opgevuld hoofd, om het verlies van vet op die plek te compenseren. Met andere woorden: mensen die zo hard trainen dat ze geen vet meer op hun lijf hebben, om dat vervolgens op een cosmetische manier te compenseren.
En ja, vooral bij de fitte vijftigers vreest Decates voor de opkomst van deze ‘amorfe’ types. ‘Als je je lichaam zo dun wilt houden, en er niet heel oud uit wilt zien, dan zul je iets met vulling aan je gezicht moeten doen.’ Mogelijk zijn veel mensen inmiddels zo gebrainwasht door sociale media en fitnesscultuur dat ze denken dat zo’n verhouding er natuurlijk uitziet – een extreem dun lichaam met een onnatuurlijk vol hoofd. Maar ‘wie hou je voor de gek’, vraagt Decates zich af. Het ideaal van de topfitte vijftiger zonder rimpels, mét een volle jeugdige bil blijft vooral precies dat: een onhaalbaar ideaal.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant