De onverwachte verkiezingswinst van de nationalistische presidentskandidaat Calin Georgescu stortte Roemenië in politieke chaos. Tijd om op adem te komen is er niet: deze zondag zijn er parlementsverkiezingen. Er heerst onvrede, verwarring en angst. ‘Voor het eerst sinds 1989 heb ik het idee dat alles kan gebeuren.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
‘Verandering’ is het woord dat inwoners van Draganesti in de mond bestorven ligt. Het dorpje ligt op een uur rijden van Boekarest, maar is een wereld verwijderd van de hoofdstad. Dit is het Roemeense platteland: verarmd, vergeten – en boos. ‘De oude partijen hebben ons in de steek gelaten’, zegt Florentina Trandafir (58), lasser van beroep. ‘We hopen op een beter leven, een betere toekomst. Zodat jonge mensen weer terugkeren naar Roemenië.’ Haar twee kinderen wonen in Frankrijk en Zwitserland.
Trandafir is deze ochtend eerst naar de kerk en toen naar het stemlokaal gegaan. ‘Ik stem op de nieuwe politici.’ Het extreemrechtse AUR voor het parlement en volgende week, bij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, op Calin Georgescu. ‘Ondanks alle kritiek.’ Bijvoorbeeld dat ze het Roemeense fascisme uit de jaren dertig verheerlijken. ‘Ik begrijp dat dit verkeerd is, maar in Roemenië gaat het zo slecht dat ik niemand anders meer vertrouw.’
Met de partijloze Georgescu maakte Roemenië vorige week een flinke ruk naar rechts. De ultranationalistische kandidaat, die zegt Gods roeping te volgen en Poetin bewondert, won de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. In Draganesti kreeg hij 37,2 procent van de stemmen – en er zijn veel van dit soort dorpen in het grotendeels rurale Roemenië.
Het was een schok voor gevestigde partijen als de socialistische PSD en de liberale PNL, die een ‘grote coalitie’ vormen. De PSD-kandidaat haalde zelfs de tweede ronde niet, die plek ging naar de hervormingsgezinde Elena Lasconi van centrumpartij USR. ‘Het oude politieke systeem lijkt te verkruimelen’, zegt politiek analist Radu Migdan. Het is een van de grootste verschuivingen in de Roemeense politiek sinds in 1989 een bloedige revolutie de communistische dictator Ceausescu ten val bracht.
Bij de verkiezingen deze zondag moet blijken of de ruk naar rechts zich doorzet in het parlement. Ze volgen op een chaotische politieke week. Het Grondwettelijk Hof besloot tot een hertelling van de stemmen. Georgescu wordt ook beschuldigd te hebben gesjoemeld met een grootschalige campagne op sociale media, waaronder TikTok. De Roemeense veiligheidsraad kwam bijeen en sprak van ‘cyberaanvallen’ en ‘beïnvloeding’, mogelijk uit Rusland. Maandagmiddag bepaalt het Hof of ze de eerste ronde ongeldig verklaren. Dan zouden de presidentsverkiezingen later deze maand over moeten.
De reden om de uitslag in twijfel te trekken is wat technisch en betreft stemmen die Lasconi, niet Georgescu, ten onrechte zou hebben gekregen. Juridische deskundigen maakten er deze week gehakt van. Volgens onder meer AUR, dat een eigen kandidaat had maar nu Georgescu steunt, is het een poging die laatste de wind uit de zeilen te nemen.
Ook in Draganesti denken ze er het hunne van. ‘Dit is machtsmisbruik’, zegt Marian Voicu, een 53-jarige winkeleigenaar, ten teken dat de ‘politieke klasse’ zich aan de macht vastklampt (een deel van de rechters in het Hof is benoemd door de PSD). Hij stemt op het extreemrechtse AUR, de Alliantie voor de Unie van Roemenen. ‘Nieuwe partijen zijn onze enige kans. De oude zijn corrupt, ze stelen, van de dorpen tot het hoogste niveau. Ze houden de ontwikkeling van Roemenië tegen.’ In Roemenië heerst al groot wantrouwen tegen instituties, zegt analist Magdin. ‘De beslissing van het Hof vergroot dit alleen maar.’
Daarnaast vertrouwt slechts 32 procent van de Roemenen de traditionele media. De socials zijn hun alternatief, waaronder TikTok. Roemenië heeft 9 miljoen gebruikers op 19 miljoen inwoners. Dat zijn lang niet allemaal jongeren. Zo haalt de 62-jarige Olimpia Manea haar nieuws naast de televisie van ‘TikTok en Instagram’. ‘Daar kun je lezen wat ze je elders niet vertellen.’
De politiek blijkt al langere tijd niet in staat Roemeense problemen het hoofd te bieden. Er is corruptie, nog altijd emigreren veel mensen en er is armoede, aangejaagd door inflatie. Sinds de oorlog in Oekraïne zijn de economische problemen verergerd. 23,3 procent van de Roemenen lijdt aan voedselarmoede; ze zijn niet in staat om dagelijks een fatsoenlijke maaltijd op tafel te zetten. Nu lijkt er een populistische revolte gaande.
Bij de stemlokalen in hoofdstad Boekarest leven ook zorgen, zij het van andere aard. ‘Er staat veel op het spel’, zegt Stefan Parlog (37), docent aan de filmacademie. ‘We moeten de nationalistische golf stoppen.’ Hij begrijpt de onvrede. ‘Maar dan moet je de mensen in de politiek vervangen, niet het hele systeem omverwerpen.’
Deze week was ‘een nachtmerrie’, zegt Cristian (57), die vanwege zijn werk niet met achternaam in de krant wil. Hij blijft het liefst in het politieke midden. ‘Ik ben bang voor wat de PSD en PNL doen, via het Grondwettelijk Hof. Maar ik ben ook bang voor extreemrechts. De doos van Pandora is geopend.’
Ongeacht hun politieke oriëntatie voelen Roemenen de noodzaak om te stemmen: de opkomst is het hoogst in jaren. Wat de uitslag ook zal zijn, op verkiezingsdag maakt Cristian zich vooral grote zorgen. ‘Voor het eerst sinds 1989 heb ik het idee dat alles kan gebeuren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant