De schok in Roemenië was groot toen bij de presidentsverkiezingen afgelopen zondag de extreemrechtse populist Calin Georgescu onverwacht als groot winnaar uit de bus kwam. Zet die ruk naar rechts door, vandaag bij de parlementsverkiezingen? We spreken met onze correspondent Centraal- en Oost-Europa, Arnout le Clercq.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Zal ook deze verkiezing uitdraaien op een overwinning van rechts?
‘De verkiezingen van vandaag vinden plaats in situatie van totale chaos en verwarring. Bij de presidentsverkiezingen van vorige week is het politieke landschap van Roemenië namelijk helemaal opgeschud. Calin Georgescu kwam daarbij onverwacht als grootste uit de bus, en moet volgende week in de tweede ronde aantreden tegen de meer hervormingsgezinde centrumrechtse Elena Lasconi.
‘De sociaaldemocratische premier, Marcel Ciolacu, kwam 2.700 stemmen te kort tegen haar. Voor de eerste keer in de recente Roemeense geschiedenis staat er daarom volgende week geen kandidaat van de gevestigde politiek in de tweede ronde.’
Hoe extreem is Georgescu?
‘Georgescu geldt als een extreemrechtse populist. Hij is uiterst nationalistisch, conservatief, religieus orthodox en kritisch ten aanzien van de Navo. Hij zegt dat hij niet pro-Russisch is, maar dat hij, net als de Russische president Poetin, een man is die ‘van zijn land houdt’. Georgescu is geen lid van een partij, maar steunt op de extreemrechtse partij AUR, de kleinere POT (wat ‘Ik Kan’ betekent). De stroming omvat verder de SOS van de meest extreme politicus van Roemenië, Diana Sosoaca.
‘De overwinning van rechts afgelopen zondag kwam totaal onverwacht. Georgescu is dankzij TikTok in enkele weken tijd groot geworden. Van de 19 miljoen Roemenen zitten er 9 miljoen op TikTok. Door sociale media te bespelen wist hij miljoenen Roemenen te bereiken. En dat werkte.
‘De traditionele partijen zijn geschokt. Vooral de sociaaldemocratische PSD is best wel uit het veld geslagen. De lijsttrekker, premier Ciolacu, heeft zich teruggetrokken. De regeringscoalitie van PSD en de liberale PNL probeert nu te redden wat er nog te redden valt. Er is een hertelling van de stemmen geëist, en het Grondwettelijk Hof komt maandag bij elkaar om te bepalen of de eerste ronde van de presidentsverkiezingen geldig is of niet.
Het gaat volgende week dus tussen rechts en extreemrechts. Maar hoe zit het deze week?
‘Ik ben naar het dorp Draganesti geweest, ten noorden van de hoofdstad Boekarest. Daar heeft zondag 37,2 procent van de mensen op Georgescu gestemd. De mensen die ik daar vanochtend sprak bleken een enorm wantrouwen te hebben tegen de bestaande partijen en instituties.
‘Als je de mensen vraagt waarom ze op Georgescu hebben gestemd, zeggen ze: ‘omdat er iets moet veranderen’. In hun ogen zijn Georgescu en de populistische AUR en POT de enige partijen die deze verandering kunnen bewerkstelligen. Zelfs als kandidaten het fascistische verleden van Roemenië aanhalen, zullen zij op hen stemmen. Zij zijn de enige kans op verandering, klinkt het.
‘De kiezers in Draganesti denken niet dat traditionele partijen in staat zijn iets te doen aan corruptie en armoede. In het dorp zag ik heel weinig jongeren. Jonge Roemenen emigreren naar rijkere landen om daar te werken en te ontsnappen aan de armoede. Die is dramatisch. Als je het in Roemenië hebt over armoede, dan heb je het over 23 procent van de bevolking die niet genoeg heeft om elke twee dagen vlees, kip of vis te kunnen eten. In dorpen is dat het enige dat telt.
‘Dat nu de nationale veiligheidsraad en het Grondwettelijk Hof de presidentsverkiezingen onderzoeken, vergroot het wantrouwen alleen maar: kiezers zien dat als machtsmisbruik om de verkiezingen ongedaan te maken.
‘Ik ga nu door naar de hoofdstad Boekarest. Die geldt als liberaler, en de zorgen over extremisme en populisme zijn er groter dan elders.’
Heeft de opkomst van rechts invloed op de parlementsverkiezingen van vandaag?
‘De kiezers zijn deze keer erg politiek gemotiveerd. De opkomst is hoog, veel hoger dan in 2016 en 2020. Wat dat voor gevolgen zal hebben voor de uitslag moet blijken.
‘Er is duidelijk sprake van een groot populistisch momentum. Hoe groot dat is, valt moeilijk te zeggen. Volgens peilingen kan uiterst rechts gezamenlijk meer dan 30 procent van de parlementszetels winnen. Voorheen zat alleen AUR in het parlement met 9 procent van de zetels. 30 procent is dus een enorme winst. Maar dat zijn peilingen, en ik moet zeggen dat ik die sinds vorige week niet meer vertrouw. Peilingen gaven Georgescu in de eerste ronde niet meer dan 10 procent, en dat werden er 23.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant