Tijdens de Tachtigjarige Oorlog zaten Spaanse troepen als ratten de val in bij Empel, omringd door Staatse schepen op de Maas. Met dank aan de Heilige Maagd Maria, zo luidt de overlevering, werden zij gered: het Wonder van Empel. Dat brengt nu elk jaar nog honderden Spanjaarden naar Brabant.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland.
Het is zaterdagmorgen net boven het vriespunt wanneer een groep van zo’n 250 Spanjaarden bij het Brabantse dorpje Oud-Empel, vlakbij Den Bosch, in een lange stoet de dijk van de Maas oploopt. Bij het water aangekomen zetten enkele militairen in uniform wat Spaanse vlaggen in het zompige gras en een replica van een metalen helm uit de Tachtigjarige Oorlog, naast een houten paneel met een afbeelding van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria.
Er volgen toespraken in het Spaans, waarin de sprekers verslag doen van zowel de Slag bij Empel als het Wonder van Empel, toegeschreven aan Maria. Nederlandse aanwezigen, die ver in de minderheid zijn, kijken het tafereel met een mengeling van verbazing en vrolijke verwondering aan. Het is een jaarlijks terugkerend evenement.
‘Zelfs veel inwoners van Empel kennen het Wonder van Empel niet – het leeft hier niet zo’, erkent Piet de Jong, pastor in de Heilige Landelinuskerk in Empel. ‘Maar in Spanje des te meer. Daar komt het Wonder van Empel gewoon voor in de geschiedenisboekjes op school.’
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog zaten in december 1585 zo’n vierduizend Spaanse soldaten vast bij Empel, omsingeld door Staatse schepen op de Maas en omgeven door water, want de dijken waren doorgestoken. Al vijf dagen moesten de Spanjaarden enorme ontberingen van kou, regen, honger en beschietingen doorstaan. Een capitulatie leek onvermijdelijk.
Om zich te beschermen groeven ze zich in rond de kerk van Empel. Bij die graafwerkzaamheden vond een soldaat een beeltenis dat de Onbevlekte Ontvangenis van Maria voorstelde. De afbeelding werd in het kerkje geplaatst, waarna de Spanjaarden begonnen te bidden. Later op die dag werden hun gebeden volgens de overleveringen al verhoord: het begon keihard te vriezen.
Over wat hierna gebeurde op 8 december 1585, verschillen de lezingen. Volgens de ene moesten de schepen van de Staatse troepen zich ijlings terugtrekken naar het open water om niet ingevroren te raken, waarna de Spaanse manschappen veilig konden ontkomen naar ‘s-Hertogenbosch.
Volgens een andere lezing hadden de Spanjaarden juist versterking gekregen vanuit Den Bosch. Ze bestookten de Staatse schepen, die zich daarop terugtrokken, maar vastliepen in het ijs. Daarbij zouden ook veel schepen door de Spanjaarden in brand zijn geschoten.
Hoe het ook zij, het Wonder van Empel was volgens de Spanjaarden dankzij de gebeden tot de Heilige Maagd Maria geschied. En dus vieren ze de Slag bij Empel nog steeds als een onverwachte, maar klinkende overwinning.
‘Voor ons is dit een heel belangrijke historische gebeurtenis’, zegt Javier Menendez (62), een overheidsambtenaar uit Gijón (in Asturië), die veel interesse heeft in de militaire geschiedenis van zijn land. Hij is vrijdag samen met zijn vrouw Encarna Alonso (62) naar Brussel gevlogen, heeft een auto gehuurd en overnacht in een Brabants hotel in de buurt, allemaal om deze herdenking mee te maken. Zijn vrouw maakt intussen een foto van haar man voor de wapperende vlag met de tekst ‘El Milagro de Empel’ die naast de Mariakapel op de dijk staat.
‘Het is ook een symbool van hoop en geloof’, zegt een jongeman die samen met zijn broer en vriend naar Empel is gereisd. Voor de kapel zingen de Spanjaarden, onder wie veel militairen van Navo-bases in Brussel, Mons en Brunssum, het ‘Himno de Infanteria’, het volkslied van de Spaanse infanterie. Ook de hoogste Spaanse generaal bij de Navo in Brussel is aanwezig bij de plechtigheid, die wordt besloten met een gemeenschappelijke Spaans-Nederlandse heilige mis in de Landelinuskerk in Empel.
Door het Wonder van Empel heeft de verering van Maria in Spaanse militaire kringen een hoge vlucht genomen. De heilige maagd is patrones van de Spaanse infanterie. Eerder werd 8 december al uitgeroepen tot nationale feestdag, waarop de Onbevlekte Ontvangenis van Maria wordt gevierd. Om die reden wordt de herdenking van het Wonder van Empel een week eerder gehouden.
Net zo bijzonder als het Wonder zelf, is de manier waarop het jaarlijkse Spaanse evenement aan de Maas tot stand is gekomen. Pas in 2000 is de kapel van Onze Lieve Vrouw van Empel gebouwd, als genoegdoening voor omwonenden, die last hadden van de werkzaamheden voor de dijkverhoging.
Ongeveer in diezelfde tijd begon een aantal Spaanse militairen zich te bekommeren om het Wonder van Empel, met vooral de prangende vraag: waar heeft dat nu precies plaatsgevonden? In 2006 toerde een Spaanse luitenant-kolonel met zijn motor over de Maasdijk bij Empel, toen hij op de Mariakapel stuitte, schuin tegenover eetcafé De Lachende Vis. Hij belde meteen zijn superieur: ‘General, la capilla existe (de kapel bestaat)!’ Een jaar later arriveerde de eerste Spaanse delegatie om het Empelse mirakel te gedenken.
‘Het is in de loop van de jaren wel steeds groter geworden’, constateert Evert Reuser, bestuurslid van de stichting die de Mariakapel beheert en de organisatie van de Spaanse herdenkingen ondersteunt. De kapel wordt het hele jaar druk bezocht door Spaanse toeristen, als een soort bedevaartsoord, vertelt hij: ‘In het gastenboek lees je veel Spaanse commentaren.’
Bill MacDonald, een Amerikaanse Spanjaard, is vanuit Madrid naar Empel gekomen en draagt een Spaanse vlag uit de Tachtigjarige Oorlog over zijn schouders. ‘Tot drie jaar geleden had ik er ook nog nooit van gehoord hoor’, verklapt hij. Via zijn zwager en schoonzus, die bij de EU in Brussel werken, is zijn interesse gewekt.
Hij is financieel specialist en heeft met interesse de toespraken van de militairen aangehoord. Hij weet te vertellen dat de Spanjaarden bij de slag veel ‘Hollandse’ schepen hebben verwoest. Het verbaast hem niks dat daarover in Empel en de rest van Nederland zo weinig bekend is. Lachend: ‘In de nationale geschiedenis van landen krijgen overwinningen altijd meer aandacht dan nederlagen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant