Margrethe Vestager bestreed als Eurocommissaris voor Mededinging tien jaar lang valsspelende ondernemingen. Ze hield koekjesbakkers en treinbouwers in het gareel, maar de Deense maakt vooral naam met haar strenge maatregelen tegen Amerikaanse techreuzen.
Haar Amerikaanse ambtgenoot, monopoliebestrijder Jonathan Kanter, noemt haar een lichtend voorbeeld voor kartelbewakers over de hele wereld. De aankomende president Donald Trump zegt dat hij niemand kent ‘die een grotere hekel heeft aan de Verenigde Staten’ dan deze ‘belastingendame’.
Zoveel is duidelijk: Margrethe Vestager (56) laat niemand onberoerd.
Vrijdag trok de Deense voor het laatst de deur achter zich dicht van het kantoor aan de Wetstraat in Brussel, waar ze als Eurocommissaris voor Mededinging tien jaar lang de consument probeerde te behoeden voor valsspelende ondernemingen.
Dat deed Vestager tot het einde aan toe. Nog maar een week geleden lekte het nieuws uit dat zij de voorbereidingen in gang heeft gezet voor een aanklacht tegen Amazon, die volgend jaar wordt ingediend. De Amerikaanse webwinkel ligt onder vuur, omdat het zijn eigen merkartikelen zou voortrekken op de plek waar ook andere leveranciers hun eigen virtuele verkoopkraam mogen opzetten.
Vestagers priemende blik strekte zich uit tot alle markten, van banken tot treinbouwers. Zo kreeg Mondelēz, de koekjesfabrikant van Oreo, LU en TUC, in mei een boete van 337 miljoen euro. Het kneep de leveringen van chocola aan Nederland af om te voorkomen dat die in België zou belanden. De Belgen betaalden ook meer voor hun Toblerones en Milkarepen.
Maar geen enkele sector kreeg meer aandacht dan de branche die draait om bits, bytes, browsers en bitcoins: Big Tech. Tot die de groep megarijke en machtige internetbedrijven behoort Amazon, maar ook Alphabet (Google), Apple, Meta (Facebook) en Microsoft. Techreuzen die hun marktmacht misbruikten of onterecht een belastingvoordeel genoten konden onder Vestager rekenen op miljardenboetes.
Over dat laatste kan Apple meepraten. De maker van iPhones kreeg in september van het allerhoogste Europese gerecht te horen dat het alsnog 13 miljard euro aan belastingen moet betalen aan de Ierse fiscus. Die zaak heeft acht jaar voortgesleept. Vestager zei deze week in The New York Times dat ze een traantje had gelaten toen het definitieve vonnis werd geveld. De krant omschrijft haar als ‘The World’s Pioneering Tech Cop’.
Vestager legde zich ook toe op het versterken van de online privacy van consumenten. Er zijn striktere grenzen gekomen aan de mate waarin techbedrijven de gegevens van gebruikers mogen benutten. Facebook werd berispt toen bleek dat het de autoriteiten had voorgelogen over zijn werkelijke bedoelingen met de inlijving van Whatsapp, de populaire berichtendienst.
Aanvankelijk beloofde Facebook dat het de gegevens van gebruikers van Whatsapp niet zou koppelen aan die van Facebook. Nog geen twee jaar na de overname in 2014 gebeurde dat toch. Het leverde moederbedrijf Meta een boete op van 110 miljoen euro.
Het beteugelen van Big Tech resulteerde in 2023 in de Verordening Digitale Markten, waarvoor Vestager het meeste werk verzette. De wet wijst 22 diensten aan als ‘poortwachters’: het gaat om zoekmachines, berichtendiensten, sociale netwerken, appstores en besturingssystemen van zes multinationals. Ze spelen vanwege hun marktmacht, hun omzet of beurswaarde een cruciale rol in de digitale wereld en staan onder verscherpt toezicht van Brussel.
De verordening bevat de spelregels waaraan Big Tech zich moet houden om online een gelijk speelveld te scheppen. De zes bedrijven, waaronder tegenwoordig ook TikTok-eigenaar Bytedance uit China, hadden tot 6 maart dit jaar om aan alle voorwaarden te voldoen. Dat lijken ze te hebben gedaan.
Vestager stond de afgelopen jaren aan de wieg van nog een techwet die van grote invloed is. De Digital Services Act maakte een einde aan de tijd dat het aan internetbedrijven werd overgelaten om te voorkomen dat hun netwerken volstromen met kinderporno, propagande voor terrorisme en ander onheil. De regels gelden alleen in de Europese Unie, maar laten ook elders sporen na. Om problemen te voorkomen volgen internetbedrijven overal waar ze actief zijn nu vaak de strenge Europese regels.
Dat het online nog altijd allesbehalve rozengeur en maneschijn is, geeft Vestager als eerste toe. In het gesprek met The New York Times zegt Europa’s vertrekkende kartelchef dat ze maar ‘deels succes’ heeft geboekt. Achteraf gezien vindt ze dat ze bedrijven meer had moeten dwingen tot structurele veranderingen.
Of de burger ook altijd wijzer wordt van Vestagers beleid trok het weekblad The Economist in 2017 in twijfel. De Europese Commissie legde Google toen een boete op van 2,42 miljard euro, omdat de zoekmachine zijn eigen prijsvergelijker zou voortrekken ten koste van concurrerende diensten. ‘Vestager heeft verzuimd aan te tonen dat Google de consument door zijn handelwijze een superieur alternatief heeft ontzegd’, als The Economist.
Niettemin zegt Vestager blij te zijn dat andere landen het voorbeeld van de EU volgen en de misbruik van marktmacht en privacy harder aanpakken, zelfs in de Verenigde Staten waar alle techgiganten hun thuisbasis hebben. Het Amerikaanse ministerie van Justitie pleitte vorige week voor de opsplitsing van Google.
Of die aanpak het redt onder Trump, betwijfelt Vestager. ‘Aan de snelheid waarmee techleiders Trump feliciteerden met zijn verkiezingszege kun je aflezen dat er onder hen de hoop leeft dat alles anders wordt.’
3 X MARGRETHE VESTAGER
Vestager gaat niet stilzitten na haar vertrek uit Brussel. Op 1 januari begint ze als bestuursvoorzitter van Danmarks Tekniske Universitet (DTU), een technische universiteit in Kongens Lyngby, in het oosten van Denemarken.
Vestager zegt geen politieke functie meer te ambiëren in haar thuisland. Ze diende er tussen 1998 en 2014 als minister van Kerkelijke Zaken, Economische Zaken en Onderwijs.
Vestager is getrouwd met een wiskundeleraar en heeft drie dochters. Ze was een van de inspiratiebronnen voor de tv-serie Borgen, waarin een vrouwelijke premier het evenwicht probeert te vinden tussen het politieke gekonkel en haar privéleven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant