De hoeveelheid landbouwgrond waarop boeren natuurvriendelijke maatregelen nemen moet de komende jaren meer dan verdubbelen. Met dat doel kunnen boeren straks beheerscontracten afsluiten met een looptijd tot wel 20 jaar.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het areaal landbouwgrond waarop ‘agrarisch natuurbeheer’ plaatsvindt bedraagt nu ongeveer 115 duizend hectare. Het kabinet wil dat uitbreiden naar ongeveer 280 duizend hectare. Dat heeft landbouwminister Femke Wiersma (BBB) vrijdagmiddag bekendgemaakt.
De coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB heeft in de formatie afgesproken om vanaf 2026 een half miljard euro per jaar beschikbaar te stellen aan boeren die natuurvriendelijke maatregelen nemen op hun erf, akkers en weiden. Dat agrarische natuurbeheer moet de biodiversiteit op het platteland vergroten door de leefomstandigheden voor onder andere weidevogels en bedreigde planten te verbeteren.
Alles over politiek vindt u hier.
Boeren die zulke maatregelen nemen kunnen straks lange beheerscontracten afsluiten, die hen voor een periode van maximaal 20 jaar een extra (subsidie)inkomen garanderen. De huidige beheerscontracten hebben een looptijd van maximaal 6 jaar. Landbouworganisaties hadden het kabinet om verlenging gevraagd.
Boeren zeggen meer financiële zekerheid op de lange termijn nodig te hebben om zich te kunnen committeren aan agrarisch natuurbeheer. Het aanpassen van de bedrijfsvoering kan namelijk een behoorlijke impact op de winstgevendheid hebben. Wiersma bekijkt ook of ze de langjarige beheerssubsidies periodiek kan verhogen om boeren te compenseren voor de inflatie.
De brief van Wiersma maakt nog niet duidelijk wat boeren precies moeten doen om voor die 20 jaar subsidie in aanmerking te komen. Vorige kabinetten gaven tientallen miljoenen per jaar uit aan agrarisch natuurbeheer voor weidevogels, maar die subsidies leverden niet het gewenste resultaat op. Het aantal grutto’s en kieviten blijft maar dalen.
De oorzaak is bekend: boeren kiezen op grote schaal voor ‘makkelijke’ beheersmaatregelen, zoals iets later maaien en om gruttonesten heen maaien. Dat kost de boer weinig moeite en geld, maar die lichte vorm van natuurbeheer zet geen zoden aan de dijk. In eentonig raaigrasland huizen weinig insecten, waardoor kuikens verhongeren. Veel effectiever is het verhogen van het waterpeil, maar daar kiezen boeren nu nauwelijks voor.
Het is nog onduidelijk of Wiersma hogere eisen gaat stellen aan het verkrijgen van subsidies voor agrarisch natuurbeheer, of dat ze vasthoudt aan de staande, ineffectieve praktijk. Wel wil ze de subsidiepot van 500 miljoen euro per jaar deels inzetten voor startinvesteringen, zoals de aanleg van houtwallen en van kruidenrijk en drassig grasland. Daarmee zou de biodiversiteit in elk geval aan het begin van het nieuwe subsidieregime al een steuntje in de rug krijgen.
In een andere Kamerbrief schrijft Wiersma dat ze het gedoogbeleid voor PAS-melders met nog eens drie jaar wil verlengen. PAS-melders zijn boeren (en een paar andere bedrijven) die tussen januari 2015 en juni 2019 hun bedrijf mochten uitbreiden op grond van stikstofregels die de Raad van State eind mei 2019 onwettig verklaarde. Zij opereren nu illegaal en kunnen geen geldige vergunning krijgen, omdat daarvoor niet voldoende ‘stikstofruimte’ is.
Formeel moeten de provincies de wet handhaven en die ruim 2.500 boeren dwingen hun illegale stallen weer af te breken, of een deel van hun veestapel naar de slacht te brengen. Provincies weigeren dat echter, ook al hebben meerdere rechtbanken hen daartoe bevolen. De provinciebesturen willen niet ingrijpen, omdat de betreffende boeren de dupe zijn van verkeerd overheidsbeleid en alle kabinetten na 2019 beloven de PAS-melders te legaliseren.
Die legaliseringsoperatie zit echter in het slop, omdat de overheid alleen nieuwe vergunningen kan verstrekken als de stikstofemissies omlaag gaan. Dat lukt tot nu toe amper. Het vorige kabinet voerde een wettelijke gedoogperiode in om de PAS-melders tijdelijk van handhaving te vrijwaren. Die gedoogperiode loopt tot eind februari 2025. Het vorige kabinet dacht de PAS-melders voor die tijd wel van een vergunning te kunnen voorzien, maar die aanname bleek te optimistisch.
Wiersma wil het niet-handhavingsbeleid nu met drie jaar verlengen, dus tot eind februari 2028. Of dit juridisch door de beugel kan, is onzeker. Wiersma erkent dit ook in haar Kamerbrief. Dit beleid komt immers neer op het nog langer negeren van een aantal rechterlijke vonnissen.
Wiersma hoopt de PAS-melders binnen drie jaar te kunnen legaliseren door een ‘rekenkundige ondergrens’ voor vergunningen in te stellen. (Boeren)bedrijven die minder dan een bepaalde hoeveelheid stikstof per jaar over beschermd natuurgebied verspreiden, zouden dan geen stikstofruimte meer nodig hebben om een vergunning te krijgen. Of zo’n rekenkundige ondergrens standhoudt voor, is eveneens onzeker. Wiersma heeft daarover advies aan de Raad van State gevraagd.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant