De Ieren kiezen vrijdag een nieuw parlement. Zoals zij zeggen: de Dáil Éireann. Hun bijzondere kiesstelsel laat ze op meerdere kandidaten stemmen. Groot voordeel van het stelsel: het gaat polarisatie tegen.
Wat maakt het Ierse kiessysteem bijzonder?
In tegenstelling tot de meeste landen maken de Ierse kiezers een rangschikking van de kandidaten op hun stembiljet. Naast hun favoriete kandidaat schrijven ze nummer 1, naast de tweede voorkeur een 2, enzovoorts tot maximaal 25. Als iemands favoriet niet wordt gekozen, telt de tweede keuze mee. Op het stembiljet staan de maximaal 25 kandidaten op alfabetische volgorde.
‘In Ierland kun je vanuit je hart stemmen. Als je favoriet afvalt, tellen je andere voorkeuren nog mee’, zegt Rory Costello, hoofddocent bij de faculteit politiek en bestuur van de Universiteit van Limerick in Ierland.
Het is niet verplicht op meer dan een kandidaat te stemmen, of op alle kandidaten. ‘De meeste kiezers gaan door tot ze geen zin meer hebben’, zegt Costello. ‘Maar als je alles uit je stem wil halen, is het goed om iedereen te nummeren. Vooral als je wilt dat iemand níét wordt verkozen.’ Die persoon geef je dan bijvoorbeeld als 25ste voorkeur op.
Op wie kunnen de Ieren stemmen?
De kandidaten stellen zich verkiesbaar in het district waar ze wonen: Ierland heeft 43 districten. Ze voeren hun campagnes dus op lokaal niveau, waarbij ze langs de deuren gaan om te vragen wat er speelt onder de mensen en om vertrouwen te kweken.
‘Politici staan in Ierland dichter bij de mensen dan in Nederland, waardoor het meer gaat om kandidaten dan om partijen’, zegt Costello, die zelf een tijdje in Nederland woonde. ‘Een partij als de PVV, die om één persoon draait, zou hier minder kans van slagen hebben. Geert Wilders kan bijvoorbeeld in het kiesdistrict waar hij actief is genoeg stemmen binnenhalen, maar de populariteit van partijleden in andere districten is net zo belangrijk.’
Afhankelijk van de omvang van elk district zijn er 3 tot 5 zetels te verdelen over maximaal 25 kandidaten. Het lijkt een flinke opgave om elke kandidaat te nummeren, maar daar is hulp voor: een online-stemwijzer, waarmee je aan de hand van stellingen een ranglijst van jouw top-25-kandidaten krijgt. Uiteindelijk worden er 174 leden in het nationale parlement gekozen.
Wat gebeurt er met al die voorkeursstemmen?
Dit is het makkelijkst uit te leggen aan de hand van een voorbeeld. In een fictief kiesdistrict zijn 3 zetels te verdelen over 5 kandidaten. Een kandidaat krijgt een zetel als hij de kiesdrempel van 12 stemmen haalt.
De stembureaus tellen eerst alle nummers-1 op de stembiljetten. Sean krijgt 16 voorkeurstemmen en daarmee 1 zetel. Omdat hij hier maar voor 12 stemmen nodig heeft, zijn er 4 overbodige stemmen. Op deze 4 stembiljetten wordt nu gekeken naar de tweede voorkeur.
Deze vier stembiljetten worden niet willekeurig gekozen, maar naar rato. Op ongeveer de helft van de stembiljetten voor Conor staat Sean als nummer-2, een kwart heeft Fiona als tweede voorkeur en een ander kwart Marie. Daarom krijgt Sean 2 van de 4 overgebleven stemmen, en Fiona en Marie beide één.
Als niemand de kiesdrempel haalt, valt de minst gekozen kandidaat af. Dat is Oscar. Wie op Oscar heeft gestemd, raakt wederom zijn stem niet kwijt: ook hier wordt gekeken naar de volgende voorkeur. De tellingen gaan net zolang door tot alle zetels gevuld zijn.
Wat zijn de voordelen van dit stelsel?
Het Ierse kiessysteem vergooit geen enkele stem. Daardoor willen kandidaten een zo groot mogelijk publiek aanspreken. ‘Je wilt niemand tegen je in het harnas jagen, dus je gaat je niet afzetten tegen een groep’, zegt Costello. ‘Een kandidaat kan met stevige woorden misschien wel veel eerste voorkeurstemmen krijgen, maar minder tweede.’ Zo voorkomt het stemsysteem dus polarisatie.
Ook zorgt het stelsel door het persoonlijke contact tussen politici en kiezers voor stabiliteit. ‘Het komt nauwelijks voor dat een nieuwe partij uit het niets een groot succes wordt, omdat deze nog geen lokaal profiel heeft.’ Een relatief nieuwe partij als de BBB zou niet snel zo groot worden in Ierland.
Wat zijn de nadelen?
Het kiessysteem is nadelig voor partijen met één hoofdonderwerp. ‘Een Ierse versie van de Partij voor de Dieren zou hier geen succes zijn’, zegt Costello. Ierse partijen trekken daardoor naar het centrum toe, met standpunten die veel op elkaar lijken.
De geringe afstand tussen politici en kiezers leidt er bovendien toe dat campagnes vaak over lokale onderwerpen gaan. ‘Politici willen tijdens de campagnes zo veel mogelijk mensen tevreden stellen en dit werkt lokalisme in de hand’, stelt de politicoloog. ‘Daarbij draait politiek om lokale belangen, terwijl het in het parlement juist zou moeten gaan om een sterk landelijk beleid.’
Een andere keerzijde is dat het tellen van de stemmen lang duurt. Het tellen begint pas de dag na de verkiezingen. Dat gaat bij elke verkiezing in Ierland zo, dus ook bijvoorbeeld bij Europese verkiezingen. ‘Daarom moeten Europese lidstaten dagen wachten tot de Ierse stemmen zijn geteld’, zegt Costello. En dat geldt dus ook voor de parlementsverkiezingen van vrijdag.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant