De bloeiende Ierse economie speelt een belangrijke rol bij de verkiezingen die vandaag worden gehouden, maar donkere wolken pakken zich samen. Er heerst woningnood, er zijn problemen in de zorg en er is onrust over immigratie. Wat gaat de Ierse kiezer doen?
Leo en Teresa O’Connor behoren tot een wereldwijd uitstervend ras: dat van de tevreden kiezer. Wandelend op een brug over de Shannon in de Ierse stad Limerick prijst het oudere echtpaar de centrumrechtse regering van Simon Harris. ‘De premier komt energiek en intelligent over’, zegt de 63-jarige Teresa. Haar twee jaar oudere echtgenoot, een gepensioneerde verkoper van Saabs en Alfa Romeo’s, knikt instemmend. ‘Het gaat goed met onze economie, dat is vroeger weleens anders geweest. Wat mij betreft mogen ze nog wel even doorregeren.’
Dat was wat de Taoiseach, zoals de Ieren hun premier noemen, voor ogen had toen hij begin deze maand de gok nam om verkiezingen uit te schrijven. De twee grote regeringspartijen – Fine Gael en Fianna Fail – stonden goed in de peilingen. Dat was een jaar geleden anders, toen Sinn Fein op weg leek om, net als in Noord-Ierland, veruit de grootste partij te worden. De linkse nationalisten worden evenwel geplaagd door interne schandalen. Daar komt bij dat de immigratievriendelijke houding van Sinn Fein een deel van de kiezers wegjaagt.
Voor Harris, de leider van Fine Gael, is het winnen van verkiezingen een manier om een eigen mandaat te krijgen. In het voorjaar had de 38-jarige het leiderschap overgenomen van partijgenoot Leo Varadkar, die aftrad na een desastreus verlopen referendum over de manier waarop de positie van de vrouw is vastgelegd in de Ierse Grondwet. Zijn opvolger kreeg een economie in de schoot geworpen die, in contrast met die in andere West-Europese landen, als een tierelier draait. Er wordt over 2024 een begrotingsoverschot van 25 miljard euro verwacht.
Daar zit de 14 miljard euro bij die Apple, op last van het Europees Hof van Justitie, moest overmaken aan de Ierse staat. De technologiereus, die net als veel andere Amerikaanse multinationals zijn Europese basis heeft in het belastingvriendelijke Ierland, had jarenlang via handig boekhouden 0,02 procent aan vennootschapsbelasting betaald, in plaats van het officiële tarief van 12,5 procent. De Ierse regering heeft de Apple-bonus in twee spaarfondsen van de staat gestopt, als appeltje voor de dorst.
Maar er is genoeg geld over voor een feestbegroting, met belastingverlagingen en extra overheidsuitgaven van meer dan 10 miljard euro, waardoor de gemiddelde Ier komend jaar 2.000 euro meer te besteden heeft. Volgens politicoloog Eoin O’Malley neemt de regering een risico, wijzend op de financiële crisis van 2008, die volgde op de explosieve groei van de ‘Keltische Tijger’. ‘Er werden destijds regels vastgesteld die een herhaling van boom and bust moeten voorkomen, zoals een beperking van de overheidsuitgaven. Die regels worden nu alweer genegeerd.’
Ierland werd indertijd onder curatele gesteld van de EU en het IMF. Inmiddels zijn die schulden afbetaald en floreert de economie, mede dankzij de aanwezigheid van buitenlandse multinationals. Niet alleen in de hoofdstad Dublin, maar ook in de derde stad van het land, Limerick. De cafés zitten vol, hijskranen klimmen in de lucht en er is amper werkloosheid. Weinig doet meer denken aan de armoede in Limerick die Frank McCourt omschrijft in zijn bekende en verfilmde roman Angela’s Ashes.
Limerick was van oudsher de stad van waaruit Ieren, op zoek naar een beter leven, vertrokken naar Amerika. McCourts ouders emigreerden eind 19de eeuw naar New York, om na de depressie in de jaren dertig weer terug te keren. Tegenwoordig is Ierland echter vooral een immigratieland, zozeer dat immigratie voorzichtig een verkiezingsthema is geworden. Desondanks ontbreekt een grote anti-immigratiepartij, zoals in andere Europese landen.
Deze zomer was er een protest in Limerick tegen plannen migranten op te vangen in een leegstaand belastingkantoor, maar dat liep met een sisser af. ‘Door ons migratieverleden zijn wij Ieren vrij tolerant op dit gebied’, zegt Catherine McGing, terwijl ze haar kerstinkopen in haar fietsmand stopt. De 44-jarige docent politiek vertelt dat ze The Greens stemt, de derde partij in de coalitie. ‘Dankzij de groenen is er een betere treinverbinding met Dublin gekomen, en dat merkte ik onlangs nog maar eens toen ik met mijn leerlingen naar het parlement ging.’
Maar The Greens staan op verlies, en zullen de coalitie waarschijnlijk verlaten. Wanneer Fine Gael en Fianna Fail – sinds de oprichting van de Ierse republiek is er geen regering geweest zonder een van deze twee partijen – een derde partij nodig hebben, zal het waarschijnlijk een van de onafhankelijke kandidaten of kleine partijen zijn die het met name in het westen van Ierland goed doen. Veel van deze onafhankelijken bevinden zich rechts van het midden en zijn sceptisch over immigratie, zoals Aontú (‘Eenheid’), het rechtse broertje van Sinn Fein.
De voornaamste zorg in Limerick is het academisch ziekenhuis. De slechte staat ervan leidde daar vijf jaar geleden tot de dood van 21-jarige Eve Cleary. Haar moeder Melanie hoopt nu namens de Mid-West Hospital Campaign in het parlement te komen, een belangenpartij. ‘Na een val moest Eve acht uur wachten op de Eerste Hulp’, vertelt ze, ‘daarna heeft ze zeventien uur lang op een kar in een gang doorgebracht en vier uur op een zaal, alvorens naar huis te worden gestuurd. Daar overleed ze aan een bloedstolsel. Een simpele injectie zou haar leven hebben gered.’
In het hippe café Sodalicious vertelt Cleary dat er na de financiële crisis flink bezuinigd is op de gezondheidszorg. ‘Bijna alle eerstehulpposten van de ziekenhuizen in Limerick en omgeving werden gesloten, zodat er nu één eerstehulppost is voor een half miljoen mensen. Een arts heeft het ziekenhuis zelfs omschreven als een death trap.’ Volgens haar heeft de regering erkend dat er een groot gezondheidsprobleem is in Limerick, maar weigert zij de eerstehulpposten te heropenen. ‘De overheid zwemt in het geld, maar naar de gezondheidszorg vloeit het niet.’
De zorg is niet de enige openbare dienstverlening die achterblijft bij de welvaart op het eiland. Een probleem in alle Ierse steden is huisvesting. In Limerick zijn de huren afgelopen jaar zelfs met 22 procent gestegen, tot een gemiddelde van ruim 2.100 euro per maand. Deze woningnood treft vooral jongeren, zoals de 27-jarige Emma Conferey, een beeldend kunstenaar die bij de kunstraad van Limerick werkt. ‘Ik woon al jaren bij een familielid in’, zegt ze, ‘een eigen woning kan ik me niet veroorloven.’
Waar Ierse jongeren vroeger emigreerden om werk te vinden, doen ze dat nu voor een dak boven hun hoofd. ‘Een aantal van mijn vrienden is naar Europa vertrokken en ik overweeg om naar mijn zus in Canada te gaan.’ De hoge huren en huizenprijzen zijn deels het gevolg van het economische succes en de hoge lonen die daarmee gepaard gaan. Een stijgend aantal asielzoekers en vluchtelingen uit Oekraïne verhoogt de druk op de woningmarkt, vooral op de sociale huursector, die in Ierland van oudsher klein is.
En ook de economische voorspoed die premier Harris de wind in de zeilen geeft, is niet per definitie oneindig, zegt politicoloog O’Malley. Ierland is erg afhankelijk van de Verenigde Staten. Dat blijkt meteen bij aankomst op Iers grondgebied: op de wanden van vliegveld Shannon prijken namen van bedrijven als Dell, General Motors en Johnson & Johnson. ‘De verkiezing van de protectionist Donald Trump met zijn America First-boodschap hangt als een schaduw over de economie’, zegt de politicoloog. ‘Maar tijdens de verkiezingscampagne komt het amper aan bod.’
Vrijdag brengen de Ieren hun stem uit. De strijd om het premierschap dreigt spannender te worden dan Harris had verwacht. Fianna Fail, het Ierse CDA, heeft Harris’ Fine Gael gepasseerd in de peilingen, terwijl Sinn Fein, dat relatief veel steun geniet onder jongeren, zich herpakt.
Op de brug van Limerick waarschuwen de tevreden kiezers Leo en Teresa O’Connor dat de regering hun steun niet voor lief moet nemen, want ook zij hebben nog wat aan te merken. ‘Men moet snel wat doen aan de kosten van het levensonderhoud, met name energiekosten lopen de spuigaten uit’, zegt Leo. Ter illustratie toont zijn vrouw de thermosokken die ze net heeft gekocht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant