De Tweede Kamer debatteert donderdag in een parallelle werkelijkheid over de onderwijsbegroting. Terwijl er onderhandelingen lopen over allerlei wijzigingen, zegt NSC-minister Eppo Bruins: ‘Iedere cent staat op de juiste plek.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over onderwijs.
Het gebeurt niet vaak dat in de plenaire zaal van de Tweede Kamer het woord ‘gelul’ klinkt. Kamerlid Luc Stultiens (GL-PvdA) schroomt donderdagmorgen niet het zelfs twee keer luid en duidelijk uit te spreken. ‘Echt gelul!’
Zijn kwalificatie verwijst naar het eerste deel van het debat over de begroting van het ministerie van Onderwijs. Dat begon dinsdag, en deze ochtend staat de voortzetting op de agenda. Minister Eppo Bruins (NSC) en staatssecretaris Mariëlle Paul (VVD) hebben de opdracht ongeveer 2 miljard euro op hun begroting te bezuinigen. Zo staat het in het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB, dat in het regeerprogramma is uitgewerkt.
De linkse partijen GL-PvdA, SP, Denk, Volt en Partij voor de Dieren zijn daartegen dinsdagavond fel te hoop gelopen. Ze kwamen met een wijzigingsvoorstel, maar kregen van de onderwijswoordvoerders van de coalitiepartijen steevast te horen: ‘U moet niet bij ons zijn, maar bij de minister.’
Dat nu, zegt Stultiens, blijkt gelul te zijn geweest. Want woensdag zijn de fractievoorzitters van de coalitiepartijen – zonder minister Bruins – op de kamer van PVV-leider Geert Wilders onderhandelingen begonnen met vier andere partijen, die de bezuinigingen voor ongeveer 1,3 miljard willen terugdraaien. Bij dit monsterverbond van D66, CDA, JA21 en ChristenUnie blijkt ook de SGP zich te hebben aangesloten.
Deze negen partijen gaan na vandaag verder praten over wijzigingen in de begroting. Dat de coalitie daar toch de noodzaak van inziet, komt doordat zij in de Eerste Kamer geen meerderheid heeft en inmiddels beseft er goed aan te doen die alsnog op voorhand veilig te stellen. Na de stemming in de Tweede Kamer, gepland op 5 december, zal de begroting ook in de senaat voldoende steun moeten krijgen.
De onderhandelingen zullen pas na het weekeinde tot duidelijkheid leiden, over onder meer voortzetting van gelden voor de Maatschappelijke Diensttijd (200 miljoen euro) en de verrijkte schooldag (93 miljoen), en het schrappen van de aangekondigde langstudeerboete. Reden voor Stultiens en consorten om uitstel van het debat te vragen. Dat krijgen zij niet van de partijen die met elkaar in gesprek zijn, al is JA21-voorman Joost Eerdmans wel zo eerlijk toe te geven dat het ‘een raar debat’ zal worden.
Zo begint minister Bruins, zelf oud-Kamerlid voor de ChristenUnie, alsnog aan zijn voorbereide beantwoording van wat dus deels een debat in een parallelle werkelijkheid is. Dat Bruins ‘onder curatele’ staat, zoals Dogukan Ergin (Denk) stelt, ontkent hij. ‘Mijn taak is om een begroting van ruim 50 miljard euro door de Tweede Kamer te krijgen’, zegt Bruins. ‘Ik hoop vandaag zo veel mogelijk fracties te overtuigen.’
Het is de voorbode van een IJzeren Heinige-opstelling, want de werkelijke dialoog zal zich de komende dagen eerst achter de schermen afspelen. In de openbaarheid beperkt Bruins zich deze donderdag tot een ingestudeerde verdedigingslinie die bestaat uit een aantal bij herhaling uitgesproken bezweringsformules. Die luiden onder meer:
‘Dit kabinet heeft minder geld dan het vorige.’ ‘Ik zal deze begroting vol verve en enthousiasme verdedigen.’ ‘De bezuinigingen staan.’ ‘Iedere cent staat op de juiste plek.’ ‘Niet alles kan meer.’ ‘Ik ben niet blind voor de zorgen.’ ‘Ik snap de pijn.’ ‘Politiek is keuzes maken in schaarste.’ ‘Er gaat nog steeds veel geld naar onderwijs.’ ‘Veel investeringen blijven overeind.’ ‘We gaan heel veel wél doen.’
Totdat het D66-woordvoerder Jan Paternotte te veel wordt. 'Ammehoela. Dat is proberen om een drol te polijsten.’ Bruins: ‘De creatieve beeldspraak laat ik aan de heer Paternotte. Dit kabinet kiest voor Defensie, voor iets extra’s overhouden in de portemonnee aan het eind van de maand, en we willen zuinig zijn op de schatkist.’
Als SP-Kamerlid Sandra Beckerman vraagt om de aangekondigde langstudeerboete van tafel te halen, komt Bruins alsnog met een dubbele verrassing. De boete staat nog niet in de begroting voor 2025, dat is bekend, maar zal ook pas in het studiejaar 2028-2029 van kracht zijn. ‘Want er is wetgeving voor nodig, en dat duurt op z’n minst twee jaar’, zegt Bruins. ‘Ik wil ook niet dat de maatregel disproportioneel of hardvochtig uitpakt.’ Met andere woorden, er moeten uitzonderingen mogelijk zijn, wat weer consequenties heeft voor uitvoeringsinstantie Duo.
Maar de bezuiniging dan, vraagt CDA-Kamerlid Harmen Krul, want die staat wel al voor 2026 ingeboekt, voor 95 miljoen euro, tot structureel 282 miljoen euro vanaf 2027. Bruins, die liever van ‘de langstudeermaatregel’ spreekt: ‘Ja, we zullen elders geld moeten vinden. Deze bezuiniging is een harde bezuiniging, en daar sta ik voor.’
Staatssecretaris Paul gaat over het primair- en voortgezet onderwijs. Ook zij heeft een rijtje oneliners in de achterzak die op hetzelfde neerkomen. ‘We moeten scherpe keuzes maken.’ ‘Scherpe keuzes zijn cruciaal.’ ‘We moeten de basis op orde hebben.’
Gekozen is onder meer om de gelden af te bouwen voor de verrijkte schooldag, die kinderen uit kansarme gezinnen gedurende tien uur op school houdt. In de extra uren krijgen zij uiteenlopende vaardigheden aangeboden. ‘Ik vind het belangrijker dat de basisvaardigheden voor iedereen op orde zijn’, zegt Paul. ‘Daar begint voor mij kansengelijkheid. Kooklessen of sportlessen vallen dan af.’
Dit schiet Anita Pijpelink (GL-PvdA) in het verkeerde keelgat. ‘Heb nou de ballen om als staatssecretaris te zeggen: wij moesten keuzes maken en dat hebben we gedaan door de meest kwetsbare groepen in de kou te laten staan!’
Maar het maakt vandaag niet uit wat de oppositie zegt. ‘Ik blijf bij mijn verhaal’, antwoordt Paul. Een nieuwer verhaal komt volgende week.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant