Lang niet elk van de 124 bij het Internationaal Strafhof (ICC) aangesloten landen is van plan om de Israëlische premier Netanyahu te arresteren als die op hun grondgebied komt. NU.nl-lezers vroegen zich af: is het arrestatiebevel dan soms alleen symbolisch?
"Juridisch gezien is het heel raar dat bepaalde landen niet willen meewerken aan het arrestatiebevel", zegt Henri de Waele. Hij is hoogleraar internationaal recht. Landen die partij zijn in een verdrag, in dit geval het Statuut van Rome voor het ICC, zijn verplicht om daar ook gehoor aan te geven. "In het internationaal recht zit er echter wel vaker verschil tussen theorie en praktijk."
Volgens Geert-Jan Knoops, hoogleraar Politiek van het Internationaal Recht en advocaat bij het ICC, is er door een aantal landen bezwaar aangetekend tegen de arrestatiebevelen. Die zijn van mening dat het ICC in deze kwestie niet bevoegd is. "Zo heeft bijvoorbeeld de VS aangegeven dat het onderzoek waarop deze bevelen zijn gebaseerd, eenzijdig is uitgevoerd. Dit omdat de hoofdaanklager van het ICC was uitgenodigd om naar Israël te komen voor een onderzoek, maar dit niet heeft gedaan. In plaats daarvan heeft de hoofdaanklager de bevelen uitgevaardigd."
De VS erkent het Internationaal Strafhof overigens niet. Hoe dat zit, legden we eerder uit in 100 woorden.
Het ICC kan zelf geen straffen opleggen aan landen die de arrestatiebevelen niet uitvoeren. Wel kan de aanklager van het Strafhof het niet-uitvoeren melden bij de 'Pre-Trial Chamber', die vervolgens een oordeel uit kan spreken. Al is dat ook zonder mogelijkheid om sancties op te leggen.
"De belangrijkste consequentie is daarom diplomatiek", zegt De Waele. Hoewel er dus geen direct gevolg zit aan het weigeren van het bevel, zou het wel een soort "naming and shaming" op het wereldtoneel betekenen.
Voor verschillende NU.nl-lezers lijkt het bevel dan ook meer symbolisch dan van echte waarde, maar daar is volgens De Waele geen sprake van. "Een ICC-arrestatiebevel is een ondubbelzinnig juridisch gegeven. Er zijn meer dan honderd landen bij het Strafhof aangesloten. De meeste daarvan zullen vermoedelijk getrouw meewerken, zeker als het EU-lidstaten betreft."
Zo hebben Frankrijk en Duitsland een lange traditie van loyale samenwerking met het ICC en is het volgens de hoogleraar ondenkbaar dat zij niet zullen meewerken, ondanks dat het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt Netanyahu immuniteit te willen verlenen. Volgens De Waele snijden de argumenten van het ministerie geen hout en zullen deze bij de rechter waarschijnlijk niet overeind blijven. Daarnaast is Hongarije momenteel door de regerende partij Fidesz en "de tegendraadse premier" Orbán "een buitenbeentje".
"Als je de conclusie zou trekken dat zo'n bevel symbolisch is, lijken heel veel internationale afspraken ook geen zin meer te hebben", zegt De Waele. Zo wordt het klimaatakkoord van Parijs niet door iedere staat opgevolgd en aanvaardt niet ieder land de rechtsmacht van het Internationaal Gerechtshof, dat het centrale rechtscollege van de Verenigde Naties is.
Hij geeft aan dat internationaal recht een zaak is van de lange adem. "Op andere momenten gaat het beter. Denk daarbij aan de gouden jaren negentig van de vorige eeuw, met de oprichting van tribunalen voor Rwanda en ex-Joegoslavië, de vestiging van de Wereldhandelsorganisatie, en de sluiting van het VN-verdrag tegen klimaatverandering. Daar hadden we anders ook al de stekker uit kunnen trekken bij het eerste zuchtje tegenwind."
Knoops nuanceert de term symbolisch. "Een arrestatiebevel tegen regeringsleiders van een land dat geen partij is bij het ICC, zoals bij Netanyahu en Poetin, heeft vooral een 'symbolische' betekenis in de zin dat het een signaal afgeeft. Ook wordt er zo druk gezet om om aan een conflict een einde te maken."
Desondanks lijkt het beide juristen onwaarschijnlijk dat Netanyahu en de andere aangeklaagden ooit voor het Strafhof in Den Haag zullen verschijnen. "Het is theoretisch mogelijk dat een van de aangeklaagden zijn thuisland verlaat en door een onverwachte wending in een ander land wordt gearresteerd", zegt Knoops.
"Bij Poetin en Netanyahu lijkt het niet dat het ooit zover komt, maar wie weet. Wat in elk geval vaststaat, is dat er van een arrestatiebevel een intimiderend effect uitgaat. De personen in kwestie moeten meer op hun tellen passen als ze gaan reizen. Zo kan de Russische president nu een stuk minder makkelijk zijn eigen land uit", zegt De Waele.
Source: Nu.nl algemeen