Ondanks maatregelen ontwijken multinationals nog steeds belasting in Europa, onder meer via Nederland. EU-landen lopen daardoor tot 100 miljard euro per jaar mis. Brussel moet meer doen om de mazen te dichten, zegt de Europese Rekenkamer.
is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
‘Agressieve belastingplanning’ heet de praktijk waarbij multinationals uitzoeken waar ze het minste belasting hoeven te betalen. En daar worden ze steeds handiger in, meldt de Europese Rekenkamer in een donderdag verschenen rapport. Met complexe strategieën proberen ze hun belastingdruk te verlagen door in te spelen op hiaten in de regelgeving en inconsistenties in de belastingstelsels van de verschillende landen.
Door winstverschuiving van bedrijven wordt in de Europese Unie naar schatting 100 miljard euro aan belastinginkomsten misgelopen, aldus de Rekenkamer. Op Europees niveau kan de agressieve belastingplanning leiden tot oneerlijke concurrentie tussen bedrijven en tot een ongelijk speelveld tussen de lidstaten. De belastinginkomsten die EU-landen mislopen moeten uiteindelijk gecompenseerd worden doordat andere belastingbetalers meer gaan betalen; werknemers en huishoudens bijvoorbeeld.
Om die ongewenste ontwikkeling te keren, kwam de Europese Unie vijf jaar geleden met een aantal richtlijnen. Maar die hebben niet alle hiaten gedicht, concludeert de Rekenkamer. Lidstaten gaan zelf over hun belastingen, en kijken daarbij uiteraard naar hun eigen belang. Brussel mag alleen iets doen als de interne markt verstoord wordt en heeft daarom alleen een ‘eerste verdedigingslinie’ kunnen aanleggen die ‘niet waterdicht’ is, aldus de Rekenkamer.
De lidstaten interpreteren de maatregelen verschillend. Er is ook geen gemeenschappelijk kader om de prestaties te meten en bij te houden. Evaluaties laten te lang op zich wachten, waardoor onduidelijk is of de doelen gehaald worden. Ook kan de informatie onvolledig of onnauwkeurig zijn, omdat die niet goed gecontroleerd wordt. Ook zijn in ‘sommige lidstaten’ de boetes duidelijk te laag.
‘Schadelijke belastingstelsels en belastingontwijking door bedrijven vormen een grote uitdaging bij het waarborgen dat belasting daar wordt betaald waar winst wordt gemaakt’, zegt Ildikó Gáll-Pelcz, de Hongaarse die bij de Rekenkamer verantwoordelijk is voor het rapport. ‘De Commissie moet haar beperkte bevoegdheden op dit gebied gebruiken om de bestaande mazen te dichten zodat EU-landen één front kunnen vormen tegen schadelijke belastingpraktijken.’
Ook hoogleraar belastingrecht Jan Vleggeert (Universiteit Leiden) constateert op basis van het rapport dat er nog werk aan de winkel is voor Brussel met de richtlijnen die aan het eind van het vorige decennium werden ingevoerd. Dit op het gebied van een uniforme interpretatie, uitvoering en monitoring door de lidstaten. Vooral de aanbeveling dat de Commissie de groep die zich bezig houdt met een gedragscode beter moet ondersteunen valt Vleggeert op.
De Rekenkamer keek ook nader naar vijf landen die notoir in het nieuws zijn als het gaat om belastingontwijking: Nederland, Ierland, Luxemburg, Malta en Cyprus. Laatstgenoemd land is vooral belangrijk voor Russen die ondanks de sancties zaken willen (blijven) doen met Europa. Nederland lijkt er in de vergelijking redelijk goed vanaf te komen, zegt Vleggeert.
Zo voerde Nederland als enige handmatige controles uit als steekproef om de aangeleverde fiscale informatie te controleren. Verder keek Nederland – ook als enige land – naar prestaties om de doeltreffendheid van maatregelen te meten. Daaruit bleek ruim twee jaar geleden dat de geldstroom via Nederland naar zogeheten ‘laagbelastende landen’ sterk was gedaald.
De conclusies van de Rekenkamer sluiten aan bij een recent onderzoek van Tax Justice Network. Daaruit bleek dat Nederland minder dan voorheen fiscale schade toebrengt aan andere landen (die dan via ‘ons’ inkomsten mislopen).
Wel is Nederland samen met Luxemburg, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk – met een gezamenlijk aandeel van 33 procent – nog steeds een spil in wereldwijd misgelopen inkomsten voor overheden door belastingontwijking van grote bedrijven. Nederland heeft dus nog een lange weg te gaan, concludeerde de ngo.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant