Sjo Velland had een moeilijke start in het leven, maar die leek haar alleen maar vastberadener te maken om te laten zien wat ze kon. En dat was veel: van zingen en tekenen tot mensen met een hulpvraag naar het juiste loket leiden.
Kijk haar stralen! In een gouden galajurk, een voile cape met veren en met bloemen in het haar stapt Sjo Velland uit een zwartglanzende auto. Ze zet een paar stappen, cirkelt om haar as en laat haar cape rond haar lichaam zwieren. Dan schrijdt ze aan de arm van haar zoon Shayan over de rode loper naar de gasten op haar laatste feest.
Joop Lahaise laat de beelden zien op zijn iPad. Lahaise werkte jarenlang met Velland bij MUG, het Amsterdamse magazine voor uitkeringsgerechtigden. Hij was daar hoofdredacteur toen zij een jaar of tien geleden op een dag kwam binnenwaaien. ‘Ze zei: ik wil mijn pen scherpen, mag ik bij jullie komen? Haar stukjes waren zo goed dat we ze meteen publiceerden.’
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Haar columns – later ook voor LOVER en Afro Magazine – konden over van alles gaan, van grote thema’s als discriminatie en seksisme tot kleine belevenissen in haar eenoudergezin. Ze ontfermde zich algauw over de administratie van MUG en begon daarnaast te illustreren, zegt Lahaise, ‘want tekenen bleek ze ook al te kunnen’.
Vaak nam ze Shayan mee naar de redactie, een jochie toen nog. Ze kreeg hem in 2005 samen met Dieter Dubois, een Duitser die ze in Afrika had ontmoet op een van haar vele reizen. Ze bleven altijd een stel, maar samenwonen wilde Velland niet.
In 2019 verscheen De erfenis van een getint meisje. Het was een roman, maar vertelde Sjo’s eigen levensverhaal als ‘dochter van een directe Groningse boerendochter en een flamboyante Surinamer’, zoals Lahaise het samenvat. In haar boek veegde Velland de vloer aan met het racisme dat ze van twee kanten had ondervonden. Nederlanders noemden haar ‘zwarte aap’, Surinamers ‘een nepneger’. Ze besloot het van zich af te laten glijden en haar eigen pad te kiezen.
Sjo – toen nog Yolanda – Velland werd in 1964 geboren in Amsterdam. De relatie van haar ouders hield geen stand, en met moeders nieuwe liefde verhuisde het gezin naar Apeldoorn. ‘Sjo had een moeilijke jeugd’, zegt Jacqueline Rijke, haar in 1973 geboren zus. ‘Ze was een van de weinige bruine meisjes in Apeldoorn. Toen ze naar de havo wilde, kreeg ze te horen dat dat voor zwarte meisjes te hoog gegrepen was. Maar ze dacht: ik zal jullie laten zien wat ik kan, en dat is haar gelukt.’
Ook dit huwelijk liep stuk. Moeder werd ziek en stierf aan kanker toen Sjo 21 en Jacqueline 12 was. Sjo was toen al het huis uit; ze ging op haar 17de terug naar Amsterdam, vertelt Jacqueline. ‘Maar ze hield van een afstandje toezicht op mij. Ook toen ik in een pleeggezin terechtkwam.’
Via haar vader werd Sjo zangeres in een Surinaamse kasekoband. Als het even kon, deelde ze het podium met haar zusje: ‘Ze sleurde mij overal mee naartoe, dan waren we echt zo’n Duo Penottistel.’ Ze ging ook acteren: televisiewerk, musicals, figurantenrollen. ‘En ze schilderde veel, in afrostijl: stoeltjes, klompjes, telefoonhoesjes, gordijnen – van álles maakte ze kunst.’
Een tijdlang verkocht ze haar werk in een eigen winkel, maar toen die failliet ging, bleef ze achter met schulden. Ook daar wist ze iets moois uit te scheppen. Ze klopte aan bij de gemeente en wrikte met engelengeduld alle dichte deuren open waar ze op stuitte. Daarop bood de gemeente haar een baan aan: voortaan hielp ze als bezoldigd ambtenaar mensen met problemen het juiste loket te vinden.
Toen ze dit voorjaar uitgezaaide borstkanker bleek te hebben, schraapte ze gulzig de laatste restjes uit het leven. Iedereen die haar lief was, moest in zijn mooiste uitdossing op haar afscheidsgala verschijnen. Nu was het ‘Sjo-Time’.
Zeven weken later, op 9 september, overleed ze. Pas 60 jaar oud, maar glansrijk geslaagd in het missionstatement op haar LinkedInpagina: ‘De wereld een beetje mooier maken, want dat is altijd de bedoeling.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant