Dit is geen snelrecht en toch maakt justitie na jaren van aarzelend optreden – in sommige kringen zou het wegkijken heten – stevig werk van het terrorisme dat bepaalde dorpen, vaak met een bepaalde cultuur, rond oud en nieuw in oorlogsgebied verandert. Geen taakstraffen, maar jarenlang de cel in; het is een trendbreuk nu de bommen zwaarder worden en het geweld zich openlijk richt tegen hulpverleners.
De rij voor de rechtbank is lang, half Hedel lijkt uitgelopen: familie en vrienden van de verdachten mogen in de zaal met negen agenten die de orde bewaken, de slachtoffers en hun ondersteuning zitten een verdieping hoger achter glas. Het politiebureau in Tiel kijkt live mee.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Mortierbommen, shells en cobra’s zijn naar brandweerlui en agenten gegooid, het is bijna een jaar geleden. De ijzingwekkende camerabeelden en de goede reconstructie die Omroep Gelderland maakte, laten straatgeweld zien dat al snel ‘on-Nederlands’ wordt genoemd. Terwijl het juist zo Nederlands is.
De vier verdachten lijken weggelopen uit de karakterbijbel van een docuserie: de klaarblijkelijk wat naïeve, schuldbewuste timmerman Don V., de halfcriminele husselaar Bart H. met z’n praatjes, die de bestelbus met tientallen kilo’s aan explosieven naar het dorp reed, de kennelijke meeloper Michel M., verraden door z’n opvallende oudjaarsoutfit, en Jordi S. die bommen in z’n rugzak had. Zeven anderen staan nog op de rol.
Geen losgeslagen reljeugd maar volwassen, goed geïntegreerde, hardwerkende Nederlanders met brede schouders en korte kapsels, tot hun verbazing al maanden bivakkerend in gevangenissen. Op de rechtbanktekening die Aloys Oosterwijk van ze maakt, verschijnen de scherpe gelaatstrekken van criminelen, al vinden familie en vrienden die term wat overdreven. Het is wat uit de hand gelopen. En niemand is echt dood.
‘Vooropgezet en georganiseerd’, probeert de officier van justitie zijn zware strafeis te onderbouwen. ‘In het zwart geklede mensen met bivakmutsen.’ ‘Vuurwerk dat werd uitgedeeld.’ Auto’s in brand steken opdat de brandweer komt, en die dan bestoken opdat de ME komt, en die dan ook bestoken; ‘het enige waar ze niet op rekenden, was opgepakt worden’.
Met een postercampagne deed de gemeente een poging vooraf te sussen, ‘Hou Hèl heel’, maar een bord met die boodschap (Hèl = Hedel) werd gebruikt om het vuur in een auto te jagen. Door mannen van wie we veronderstellen dat ze voor een heel groot deel onze Nederlandse normen en waarden onderschrijven.
Het is nooit de bedoeling een groep over één kam te scheren, maar de cultuur om met de jaarwisseling een morele vakantie te nemen, is opmerkelijk zichtbaar in de biblebelt. ‘Een streng christelijke geloofsbeleving’ is van invloed op het Oud-en-Nieuwgeweld, staat in een rapport van onder anderen hoogleraar Otto Adang, zeventien jaar geleden verschenen. ‘Overheidsingrijpen wordt daarbij als niet legitiem ervaren en leidt tot gewelddadige reacties.’
Het Reformatorisch Dagblad, destijds: ‘Vooral rol van ouders verdient aandacht.’
Dorpen als Brakel, Opijnen, Waardenburg en Veen zijn berucht. Pas sinds een paar jaar hoort Hedel erbij, waarom is niet helemaal duidelijk. De bommen waren zo zwaar dat na afloop de explosievenopruimingsdienst werd ingeschakeld. De slachtofferverklaringen zijn huiveringwekkend: agenten, bang om dood te gaan, kwamen weg met hersenschudding, tinnitus en PTSS. Ze gingen naar Hedel met brandwerend ondergoed onder hun uniform ‘omdat er mannen zoals jullie in de samenleving rondlopen.’
Don V. stuurde een spijtbetuiging. ‘Domme idiote dingen’ deed hij, ‘ik wilde stoer doen en het mannetje zijn.’ Ook Jordi S. zegt het hardop: ‘Oprechte en welgemeende excuses.’ Toch blijft onduidelijk waar de schaamte stopt en waar de strategie begint om lange celstraffen te ontlopen.
Alsof dit een Amerikaanse rechtbank is, richten de officier en twee advocaten hun aandacht op een getuige, een vrijwillige brandweerman die op het vuur werd afgestuurd, en de moed opbracht later twee keer bij de politie zijn verhaal te vertellen ook al woont hij in het dorp. Trillend, ingeklemd tussen de verdachten moet hij zichzelf verantwoorden – de vraag is wie het nog aandurft een volgende keer te getuigen.
‘Misschien’, zeggen degenen die ik na afloop vraag of Hedel na deze rechtszaak een kalme jaarwisseling te wachten staat. Er is ook kans dat sommigen losgaan als nooit eerder.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant