Tussen Europese landen is intensief diplomatiek overleg gaande over de vraag hoe de Europeanen het voortouw kunnen nemen in de veiligheidsgaranties aan Oekraïne bij een eventueel akkoord. Daarbij wordt niets uitgesloten – ook Europese militaire presentie in Oekraïne niet.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De besprekingen vloeien voort uit de noodzaak voor Europese landen om een dreigende verslechtering van de veiligheidssituatie in Oekraïne en het hele continent onder een presidentschap van Donald Trump te voorkomen. Diplomatieke bronnen bevestigen tegen de Volkskrant dat daarbij ook wordt gekeken naar een mogelijke Europese militaire aanwezigheid in Oekraïne, om inhoud te geven aan de ‘veiligheidsgaranties’ waar Zelensky om zal vragen bij om het even welk akkoord.
De grote vraag is welke landen daartoe bereid zouden zijn, en onder welke voorwaarden. Zelfs de Balten erkennen dat het zonder Amerikaanse ruggensteun ‘heel, heel, heel moeilijk zal zijn’. De gesprekken bevinden zich in een pril stadium, omdat noch de contouren van het door Trump beloofde (maar nog lang niet verwezenlijkte) vredesakkoord bekend zijn, noch of (en zo ja in welke mate) de regering-Trump bereid zou zijn zo’n Europese voortrekkersrol op afstand te steunen.
Tot dusver heeft alleen de Estse buitenlandminister Margus Tsahkna publiekelijk gezegd dat Europa bereid moet zijn om militaire eenheden naar Oekraïne te sturen. Dit om een eventueel vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne, dat aankomend president Trump zegt te gaan regelen, te ondersteunen. Maar deze week meldde ook de Franse krant Le Monde dat er op hoog niveau overleg is tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk over een mogelijk leidende rol bij het inhoud geven aan de ‘veiligheidsgaranties’ die voor Oekraïne cruciaal zullen zijn in dat proces.
Beide landen willen zo’n leidende rol niet uitsluiten, aldus de Franse krant op basis van bronnen rond het Frans-Britse overleg. Toen de Franse president Emmanuel Macron in februari voor het eerst de mogelijkheid opperde van een militaire aanwezigheid in Oekraïne, stuitte dat in verschillende Europese hoofdsteden op weerstand, te beginnen bij de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Inmiddels is diens coalitie gevallen en rekent voorlopig niemand, in ieder geval tot na de verkiezingen van februari, op een leidende Duitse rol in of buiten Oekraïne.
Vooral in Warschau, Parijs, Londen en de Baltische en Noordse landen – en vanzelfsprekend in Brussel bij de Navo en de Europese Unie – wordt de urgentie van de situatie wel gevoeld. Daar is met de komst van ‘Trump II’ het denken over mogelijke Europese manieren om een brug te slaan tussen diens plannen en de Europese veiligheidsbelangen in een stroomversnelling geraakt.
Dit blijkt niet alleen uit het topoverleg tussen deze landen, maar ook uit het Commissievoorstel om EU-lidstaten hun zogeheten ‘cohesiefondsen’ deels te laten inzetten voor defensie. Iedereen wil de situatie voorkomen, zoals een Duitse politicus het samenvat, ‘van een imperialistische agressor in het oosten, een Amerika dat niet langer trans-Atlantisch is in het westen, en in het midden een zwak Europa’. Het is tegen die achtergrond dat de bevelhebber van de Franse landstrijdkrachten, generaal Pierre Schill, onlangs erkende dat ‘de kwestie van veiligheidsgaranties door een coalitie van Navo-bondgenoten of een ad hoc coalitie, op tafel ligt’.
De komst van Noord-Koreaanse militairen maakt de situatie nog urgenter, zegt hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga, en ‘het geeft landen een narratief waarmee ze kunnen zeggen dat het is tijd voor een krachtiger antwoord. Volgens hem zou het daarbij kunnen gaan om militaire capaciteit op de grond, luchtverdediging en aanwezigheid in het luchtruim.
‘Je praat echt over een substantiële militaire aanwezigheid. Het beoogde signaal aan Poetin is duidelijk, maar ik twijfel wel of de politieke bereidheid op te treden echt bestaat als er iets misgaat.’
Defensie-expert Dick Zandee van Instituut Clingendael erkent dat zulke scenario’s worden besproken maar is voorlopig sceptisch. ‘Welke taak krijgen die Europese troepen: het vervangen van Oekraïense soldaten in het westelijke deel van het land of toezien op een bestand? Ik denk dat niemand daar gaat staan: een gedemilitariseerde zone van 10 kilometer is nutteloos in deze tijd: daar kan je zo overheen met drones en langeafstandssystemen. Ik betwijfel hoe hard en haalbaar dit soort plannen zijn.’
Dat doen de hoofdsteden zélf ook, daarom voeren ze deze gesprekken achter gesloten deuren. Dat juist de Fransen hierover lekken, kan bewust gedaan zijn om iets van ‘strategische ambiguïteit’ te creëren: onzerheid bij je tegenstander over hoever je bereid bent te gaan. Zoals de Franse minister Jean-Noël Barrot onlangs zei: ‘Het is beter om geen rode lijnen inzake de steun aan Oekraïne te trekken. We sluiten niets uit.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant