Het Nederlandse grond- en oppervlaktewater bevat nog altijd te veel meststoffen. Vooral op zand- en lössgrond in het oosten en zuiden van het land spoelt te veel nitraat weg. Dat blijkt uit een rapportage van het RIVM.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Vermesting van grond- en oppervlaktewater dwingt het huidige kabinet tot pijnlijke maatregelen, die leiden tot een krimp van de veestapel. De vierjaarlijkse Nitraatrapportage, die het RIVM donderdag uitbrengt, biedt op dat gebied weinig goed nieuws. Daaruit blijkt namelijk dat de nitraatconcentraties in grond- en oppervlaktewater in de periode 2020-2303 hoger lagen dan in de vier jaar daarvoor.
Het RIVM vermoedt dat dit vooral te wijten is aan de droge zomers van 2018, 2019 en 2020. ‘In droge zomers breekt nitraat minder snel af, nemen gewassen er minder van op en wordt het minder verdund met regenwater’, verklaart Jacqueline Claessens, een van de auteurs van het rapport. ‘Het nitraat hoopt zich dus op in de bodem. In een natte periode spoelt het dan alsnog uit.’
Over de auteur
Maarten Albers is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en de voedingsindustrie.
Sinds 2021 dalen de nitraatconcentraties in het water weer enigszins. Dergelijke fluctuaties zullen vaker voorkomen, verwacht Claessens. ‘We krijgen vaker te maken met weersextremen zoals droge zomers en uitzonderlijk natte perioden.’
Dat betekent niet dat de menselijke invloed op de nitraatgehalten beperkt is. Vanaf de jaren negentig daalden de nitraatconcentraties door lager en gerichter mestgebruik. Rond 2012 is die daling gestagneerd. ‘Het beleid daarna heeft tot nu toe niet geleid tot verdere verbetering’, concludeert Claessens.
Dat was voor de Europese Commissie in 2022 reden om de Nederlandse derogatie in te trekken. Daardoor mogen melkveehouders de komende jaren steeds minder mest uitrijden en moeten ze die mest tegen hoge kosten laten afvoeren. De Nederlandse regering hoopt daarom alsnog een nieuwe derogatie te krijgen. De nieuwe rapportage zal dat niet gemakkelijker maken.
De belangrijkste bron van meststoffen zoals nitraat en fosfaat in grond- en oppervlaktewater is de landbouw. Boeren bemesten hun gewassen om groei te bevorderen, maar de gewassen nemen slechts een deel van de mest op. Bij een regenbui spoelen overgebleven meststoffen uit naar het grondwater of de sloot, waarna het in rivieren en meren terechtkomt.
Als oppervlaktewater te veel meststoffen bevat, leidt dat tot verlies van biodiversiteit. Planten en dieren die van nature in het water thuishoren, verdwijnen dan. Hun plek wordt ingenomen door onder meer algen, waardoor het gevaarlijk kan worden om in het water te zwemmen. Grondwater met een te hoog nitraatgehalte is bovendien minder geschikt voor de drinkwatervoorziening.
Onder meer dan de helft van de landbouwbedrijven op zandgrond zit meer nitraat in het water dan de wettelijke norm van 50 milligram per liter, constateert het RIVM. Op lössgrond geldt dat zelfs voor twee derde van de bedrijven. Op klei- en veengrond zit de overgrote meerderheid van de bedrijven onder de norm. Die grondsoorten houden water beter vast, waardoor de afbraak van nitraat hoger is en het risico op uitspoeling kleiner.
Een derde van de Rijkswateren (grote rivieren, kanalen en meren zoals de Maas en het IJsselmeer) is momenteel eutroof, concludeert het RIVM. Dat betekent dat planten en dieren die er thuishoren uit het water verdwijnen vanwege de hoge concentratie van meststoffen. In kleinere rivieren en plassen geldt dit zelfs voor 44 procent.
De afbouw van de derogatie en andere recente maatregelen zijn onvoldoende om het doel uit de Nitraatrichtlijn te halen, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van de Wageningen Universiteit. In de zuidelijke zandregio en in de lössregio blijft het gemiddelde nitraatgehalte naar verwachting boven de norm. Ook op andere plekken blijft overschrijding van de norm mogelijk.
De maatregelen tegen vermesting van grond- en oppervlaktewater gelden voor heel Nederland, ongeacht de grondsoort. Het kabinet overweegt dat te veranderen, bijvoorbeeld door niet heel Nederland aan te wijzen als kwetsbaar gebied. ‘In theorie kan dat’, zegt onderzoeker Claessens. ‘Maar dan moet je wel naar alle doelen van de Nitraatrichtlijn kijken. De problemen met drinkwaterwinning spelen met name onder zand en löss, maar de problemen met oppervlaktewater zijn er ook bij klei- en veengrond.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant