Boeren zijn zelf verantwoordelijk voor het terugdringen van hun bestrijdingsmiddelengebruik, zegt landbouwminister Femke Wiersma. Voor zichzelf ziet ze daarbij geen andere rol dan met de sector ‘in gesprek te gaan’. Ingrijpen in het belang van de volksgezondheid vindt ze niet nodig.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Parlementariërs die van Wiersma een plan van aanpak verwachten om het forse gebruik van bestrijdingsmiddelen in de Nederlandse landbouw omlaag te brengen, komen woensdag van een koude kermis thuis. De BBB-politicus maakt de Tweede Kamer duidelijk dat ze dit thema een stuk minder serieus neemt dan haar voorganger Pieter Adema (ChristenUnie), die op dit vlak toch ook geen milieufanaat was.
Adema raakte er uiteindelijk wel van overtuigd dat hij het gebruik van de populaire onkruidverdelger glyfosaat aan banden moest leggen. Boeren gebruiken dit middel graag om hun akkers en weiden onkruidvrij te maken voor het zaaiseizoen. In het vroege voorjaar slaan in heel Nederland velden geel uit nadat ze zijn bespoten met glyfosaat.
Er zijn andere, milieuvriendelijker methoden om onkruid te bestrijden, maar die zijn arbeidsintensiever. Glyfosaat spuiten is gemakkelijk en relatief goedkoop, daarom gebruiken boeren deze herbicide op grote schaal.
Maar glyfosaat is slecht voor het bodemleven, kikkers en bijen en daarmee voor de biodiversiteit. Bovendien zijn er steeds meer aanwijzingen dat het middel neurologische aandoeningen bij de mens kan veroorzaken, zoals de ziekte van Parkinson. De gezondheidsrisico’s voor de mens zijn wetenschappelijk echter niet onomstotelijk bewezen.
Alles over politiek vindt u hier.
Het instituut dat in Nederland bepaalt of een bepaald bestrijdingsmiddel in de landbouw gebruikt mag worden, het Ctgb, heeft glyfosaat daarom het stempel ‘veilig’ gegeven – mits boeren zich aan de gebruiksvoorschriften houden. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) moet daarop toezien, en constateert al jaren dat boeren en tuinders die voorschriften erg slecht naleven. Afgelopen maandag maakte de NVWA bijvoorbeeld bekend dat 77 procent van de gecontroleerde kersentelers in 2024 de regels overtrad.
Adema wilde glyfosaat daarom alleen nog maar toestaan voor een klein aantal toepassingen waarvoor geen alternatieven beschikbaar zijn. Dus niet voor het routinematig doodspuiten van landbouwgrond. Hij moest het stokje echter overdragen aan Wiersma voordat hij dit voorstel aan de Tweede Kamer kon voorleggen.
Wiersma zoekt nu naar redenen om het gedeeltelijke glyfosaatverbod, waar een Kamermeerderheid destijds om vroeg, niet uit te voeren. Ze heeft de Kamer laten weten dat ze dit plan alleen doorzet als aan een hele trits voorwaarden wordt voldaan. Zo moet het alternatief ‘voor de ondernemer in de praktijk doeltreffend, doelmatig, uitvoerbaar en betaalbaar’ zijn. Daarmee werpt de minister alvast een serie vaag geformuleerde drempels op, die ze later eventueel kan promoveren tot onoverkomelijk struikelblok.
De zorgen van omwonenden van bollenvelden, de teelt waarin het pesticidengebruik het hoogste is, bagatelliseert Wiersma. In het Kamerdebat verwijst ze woensdag keer op keer naar het Ctgb, dat al die bestrijdingsmiddelen ‘veilig’ voor de volksgezondheid heeft verklaard. Ze gaat voorbij aan het feit dat medewerkers van het beoordelingsorgaan een paar weken eerder in de Tweede Kamer toegaven dat hun beoordelingsmethode niet waterdicht is.
Die beoordelingsmethode is voorgeschreven door de Europese Unie, maar de fabrikanten van bestrijdingsmiddelen en de landbouwsector hebben een flinke vinger in de pap gehad bij het vaststellen van de beoordelingscriteria. Toxicologen en ecologen verklaarden in de Kamer dat de veiligheidstoets twee grote lacunes bevat. Ten eerste kijkt het Ctgb vooral naar de gezondheidseffecten van één specifiek bestrijdingmiddel, terwijl mensen in de praktijk een cocktail van pesticiden inademen of via voedsel binnenkrijgen.
Die middelen – bestrijdingsmiddelen zitten overal in Nederland in bodem, water en lucht – hopen zich op in het lichaam en richten daar mogelijk schade aan die pas na tientallen jaren resulteert in een al dan niet dodelijke ziekte. Critici van de beoordelingspraktijk stellen dat het voorzorgsbeginsel zo wordt genegeerd: het middel wordt pas verboden als het verband met gezondheidschade wetenschappelijk bewezen is, maar dat kost vele jaren onderzoek. Al die tijd staan mens, dier en milieu bloot aan onbekende risico’s.
Wiersma en een aantal Kamerfracties verdedigen deze praktijk met het argument dat de burger nu eenmaal goedkoop voedsel wil dat er ook nog mooi uitziet - dus zonder vlekjes en andere ‘smetten’. ‘Mondiale voedselzekerheid vinden wij heel belangrijk’, zegt BBB-Kamerlid Cor Pierik. Bovendien moet de boer een goede boterham kunnen verdienen. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen is efficiënt en geeft een betere oogst.
De BBB-minister zegt het wel belangrijk te vinden dat het pesticidengebruik daalt, maar ze wil dat bereiken met vrijwillige afspraken tussen boeren, leveranciers en afnemers. Adema verkende die vrijwillige route al met het mislukte landbouwakkoord, en al zijn voorgangers wisten de milieuproblemen in de landbouw evenmin op te lossen door ‘in gesprek te gaan met de sector’, maar dat deert Wiersma niet.
Over de gebrekkige naleving van de veiligheidsvoorschriften door boeren zegt Wiersma: ‘Het blijft een eerste verantwoordelijkheid van de telers om de wet na te leven en ik roep hen dan ook op om dat netjes te doen.’
Kamerlid Laura Bromet (GroenLinks-PvdA): ‘Dus de minister staat erbij en kijkt ernaar en de sector gaat het allemaal zelf oplossen. Dat is niet het idee dat ik heb van een overheid die burgers moet beschermen.’ Waarop Wiersma’s partijgenoot Pierik opmerkt: ‘Ik ben juist heel blij dat onze minister zo veel aandacht heeft voor de sector.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant