Ogenschijnlijk uit het niets is ultranationalist Calin Georgescu als grootste uit de bus gekomen bij de eerste ronde van Roemeense presidentsverkiezingen. Dat kan mogelijk grote geopolitieke consequenties hebben, ziet correspondent Arnout le Clerq. ‘De Russische staatsmedia stonden gisteren te juichen.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Arnout! Hoe is er in Roemenië gereageerd op de onverwachte voorlopige verkiezingswinst van Georgescu?
‘De gevestigde politieke partijen in Roemenië zijn diep geschokt. Niemand hield er rekening mee dat Georgescu de eerste of tweede plek zou behalen. In de peilingen is hij lang nagenoeg onzichtbaar geweest. Zelfs bij de exitpolls was nog niet duidelijk dat hij de grootste zou worden.
‘Degene die de gedoodverfde kandidaat in de peilingen leek, Marcel Ciolacu, heeft de tweede ronde niet gehaald. Hij was de kandidaat van de populistisch-socialistische partij PSD, die sinds de val van het communisme in 1989 vrij constant aan de macht is geweest. Voor het eerst vliegt de kandidaat van de PSD er in de eerste ronde uit. De onafhankelijke gevestigde media buitelen nu over elkaar heen op zoek naar verklaringen.’
Is deze uitslag een aanklacht tegen het politieke establishment?
‘De afgelopen jaren hebben de gevestigde partijen, de PSD en de liberale PNL, samengewerkt in een grote coalitie. De vertrekkende president Klaus Iohannis is een rustig, stabiel en eigenlijk vrij saai figuur. Tot frustratie van veel Roemenen veranderde er zelden iets in de politiek. Zij voelen zich steeds minder vertegenwoordigd door de bestaande politiek. In de peilingen is het wantrouwen tegen politiek instituties en de democratie al langer vrij groot.
‘In eerste instantie leek George Simion, leider van de extreemrechtse partij AUR, daarvan te profiteren. Zeker op het gebied van geopolitiek heeft die partij zijn retoriek enigszins gematigd de afgelopen jaren, in de hoop een breder electoraat aan te spreken. De Roemeense kiezer dacht daar klaarblijkelijk anders over. Simion is als vierde geëindigd. De partijloze Georgescu, die zich als politieke outsider profileerde, heeft de ontevreden kiezers aan zich weten te binden. Ze hebben hier een mooi gezegde: ‘Ontloop je de duivel, dan kom je zijn vader tegen’.
Waar komt de onvrede onder de Roemeense kiezers precies vandaan?
‘De onvrede is deels economisch. Er is hoge inflatie in Roemenië. Mensen hebben moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Corruptie blijft ook een probleem waar veel mensen last van houden. Bovendien emigreren nog steeds veel Roemenen naar andere EU-landen voor hogere lonen. Dat zijn niet alleen arbeidsmigranten, maar ook kennismigranten. Er zijn veel structurele problemen waar de Roemeense politiek geen antwoord op heeft.
‘Bij sommige kiezers en nationalistische politici leeft bovendien het gevoel dat Roemenië een soort kolonie is van de EU, dat weinig economische zelfstandigheid heeft door Duitse en Oostenrijkse multinationals die naar het land komen. Politici als Georgescu koppelen dat aan de culturele onzekerheid die Roemenen ervaren, over dat veranderingen in de samenleving te snel gaan. Georgescu zegt: ‘We moeten weer een onafhankelijke en trotse natie worden’. Hij grijpt daarbij terug het Roemeense nationalisme en op het orthodoxe geloof.’
Georgescu staat ook bekend om zijn anti-Westerse en pro-Russische retoriek, in tegenstelling tot de huidige president Klaus Iohannis. Betekent zijn succes een nieuwe koers voor Roemenië op dit vlak?
‘Als je kijkt naar opiniepeilingen, dan zijn Roemenen soms lichtelijk wantrouwig, maar overwegend positief richting het Westen. Tegelijkertijd staat een overgrote meerderheid – 88 procent, zo blijkt uit een peiling van vorig jaar – achter het lidmaatschap van de Navo. Er is wel brede consensus over de pro-Westerse koers.
‘Het lijkt me onwaarschijnlijk dat we hier een plotselinge wending zien van een groot deel van het electoraat dat pro-Russisch zou zijn geworden. Het is wel zo dat het Kremlin de laatste jaren, zeker sinds de oorlog in Oekraïne, heel succesvol is in het instrumentaliseren van binnenlandse onvrede, om kandidaten groot te maken die meer in hun straatje passen. De Russische staatsmedia stonden gisteren te juichen om deze uitslag.
‘Georgescu heeft over het naburige Oekraïne gezegd dat het niet de oorlog van Roemenië is en dat leiders voor hun eigen bevolking moeten zorgen. Ook over de Navo zaaide hij twijfel, door te zeggen dat Roemenië er alleen voor staat. Net als de Hongaarse premier Viktor Orbán spreekt Georgescu over de noodzaak voor vrede in Oekraïne, om voor rust te zorgen aan de grenzen en de prijzen weer omlaag te brengen.’
Welke geopolitieke consequenties kan dat hebben?
‘Roemenië heeft een strategisch zeer belangrijke ligging in de wereld. Het is een de grootste EU-lidstaat aan de Zwarte Zee en grenst aan Oekraïne. De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd door Roemenië, maar ook door de VS en door Navo-bondgenoten, in de Roemeense defensie. Er is een militaire vliegbasis vlakbij Constanta, die de grootste Navo-basis in Europa moet worden. Afgelopen jaren zijn Oekraïense F-16 piloten getraind in Roemenië, in samenwerking met onder meer Nederland. Roemenië is echt een sleutelpartner van de Navo op de oostflank.
‘De president gaat over de defensie-uitgaven en speelt een belangrijke rol in de buitenlandpolitiek. Als er straks iemand zit die heel anti-Westers en heel pro-Russisch is, dan kan het grote gevolgen hebben voor de rol van Roemenië in de Navo. Roemenië was jarenlange een stabiele en betrouwbare bondgenoot. De angst is nu dat dit gaat veranderen.’
Onlangs wist in Moldavië de pro-Europese kandidaat maar nipt te winnen van een meer Russisch gezinde kandidaat. Breidt Rusland zijn invloedssfeer in de regio verder uit?
‘Voor de EU en de Navo is het van belang om alle neuzen dezelfde kant op te hebben, maar de afgelopen jaren wordt dat steeds lastiger. Hongarije en inmiddels ook Slowakije zijn kritisch op de steun aan Oekraïne. Bulgarije is met de achtste verkiezingen in drie jaar politiek heel instabiel. Daar is de spekkoper ook een pro-Russisch partij. En dan was er nog de Russische inmenging in zowel de Georgische als de Moldavische verkiezingen. Dus je ziet dat er sprake is van een heel precair evenwicht voor de EU en de Navo in Zuidoost-Europa.’
Hoe gaan de komende twee weken eruit zien, met niet alleen de tweede ronde voor de presidentsverkiezingen, maar ook de parlementsverkiezingen?
‘Over twee weken neemt Georgescu het in de tweede ronde op tegen de liberale Elena Valerica-Lasconi. De vraag is of zij in staat is om alle gematigde kiezers achter zich te binden. De onvrede die nu naar boven is gekomen, is echter niet opeens verdwenen. Je ziet dat de gevestigde politiek mensen nu echt probeert te overtuigen van het geopolitiek belang van hun stem. Maar het is de vraag of dit aanslaat.
‘Hoewel Simion niet meer meedoet aan de presidentsverkiezingen, is zijn partij AUR nog wel de meest logische optie voor ontevreden kiezers bij de parlementsverkiezingen volgende week. Georgescu zelf is namelijk partijloos. Dus dat kan ook nog grote invloed hebben op het politieke landschap in Roemenië. Aanvankelijk was de verwachting dat de verkiezingen niet zo heel veel zouden veranderen in Roemenië, maar nu blijkt dat dat toch mogelijk is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant