Eindelijk is daar het boek van Angela Merkel, de vrouw die zestien jaar bondskanselier van Duitsland was. Voor het eerst vertelt ze over, en reflecteert op, haar lange politieke carrière. Ze is openhartig en poogt het begrip vrijheid te herijken, maar zelfkritisch is ze niet.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en was van 2015 tot 2021 correspondent in Duitsland.
Ze geldt als een van de invloedrijkste én meest mysterieuze Europese politici van haar tijd. Maar drie jaar na haar afzwaaien als Duitse bondskanselier overschaduwen crises en oorlogen haar politieke erfenis. Mede daarom zien velen reikhalzend uit naar de memoires van Angela Merkel, die vandaag in dertig landen tegelijk verschijnen.
Waarom bleef Duitsland onder Merkels leiding goedkoop gas uit Rusland importeren, ook toen Poetin in 2014 de Krim had geannexeerd? En ligt in Merkels vluchtelingenpolitiek, Wir schaffen das, de kiem voor de radicalisering van de rechterkant van het politieke spectrum, aangevoerd door de AfD?
Freiheit heet het boek waarin Merkel (70) voor het eerst ook uitgebreid ingaat op de eerste helft van haar leven in de DDR. Het werk telt in Nederlandse vertaling ruim zevenhonderd pagina’s. Alleen dat gegeven al is een breuk met Merkels gewoonte om de communicatie met de pers tot het hoogst noodzakelijke te beperken.
Nu wil ze duidelijk wel vertellen en reflecteren, samen met Beate Baumann, haar politiek assistent sinds de jaren negentig. Op een idee voor een boek kwam Merkel in de tumultueuze politieke nasleep van haar Wir schaffen das. Ze besloot toen dat ze de duiding van haar politieke keuzes ‘niet alleen aan anderen wilde overlaten.’
Merkel belooft in de inleiding zelfkritisch te zijn. Maar wie een mea culpa vermoedde komt bedrogen uit. Ze gaat gedetailleerd in op belangrijke momenten uit haar kanselierschap, maar geeft nauwelijks fouten toe. Op één uitzondering na, en dat is Donald Trump. Hem, schrijft ze, ‘schatte ik in eerste instantie in als een heel gewone man’.
Over Poetin en de democratie maakte ze zich nooit illusies, schrijft ze. Maar dat hij Oekraïne zou binnenvallen had ze niet verwacht. Toch verdedigt Merkel haar beslissing om ‘goedkoop Russisch gas’ te blijven afnemen. Omdat ze ervan uitging dat Rusland in het geval van een Europese boycot wel andere afnemers voor zijn gas zou vinden en omdat ze goedkoop gas onontbeerlijk achtte voor de Duitse economie.
Ook staat ze nog steeds achter haar toenmalige overtuiging dat handel de beste manier was om Rusland op een vreedzame manier een plek te geven in de wereldorde van na 1989. Ze geeft wel toe dat dit is mislukt.
Merkels boek is openhartig en gedetailleerd als ze schrijft over haar gelukkige jeugd op het Oost-Duitse platteland. Maar ook over de jaren na de val van de Muur, toen ze zich als jonge, ambitieuze en vrouwelijke Oost-Duitse politicus moest invechten in een partij waar mannen de scepter zwaaiden, mannen zoals de huidige lijsttrekker Friedrich Merz. Als bleek dat anderen weer eens een bondje tegen haar hadden gesmeed, schrijft ze, voelde ze zich soms ‘voor schut staan’ en ‘naïef’.
Merkel is een strateeg, ook als auteur. In tegenstelling tot wat in Duitsland gebruikelijk is, namen zij en Baumann geen literair agent in de arm. In plaats daarvan nodigden ze alle geïnteresseerde uitgeverijen uit op sollicitatiegesprek en vroegen ook om een bod te doen voor een voorschot. Ze kozen KiWi, voluit Kiepenheuer & Witsch, een uitgever die traditioneel vooral de memoires van linkse politici uitgeeft. De hoogte van het voorschot is niet bekend, maar in Duitse media gonst het bedrag van 7,5 miljoen.
Over de titel van haar boek, Vrijheid, wordt Merkel het meest expliciet in de epiloog. Net als prominente denkers, zoals de onlangs in deze krant geïnterviewde econoom Joseph Stiglitz en historicus Timothy Snyder, probeert ze de betekenis van het begrip te herijken: ‘Ware vrijheid is niet alleen uit op eigen voordeel, het kent remmingen en scrupules. Ware vrijheid is niet alleen de vrijheid ván iets – van dictatuur en onrecht –, maar blijkt uit de verantwoordelijkheid vóór iets: voor de medemens, voor de samenleving, voor onze gemeenschap.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant